انتخابات اسرائیل؛ احزاب عرب می‌توانند سرنوشت حکومت بعدی را رقم بزنند

در حالی که شمارش آرای انتخابات سراسری اسرائیل همچنان ادامه دارد، در حال حاضر به نظر می‌رسد که بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر کهنه‌کار این کشور، عملکردی بهتر از پیش‌بینی‌های رایج داشته است و حزب لیکود او به عنوان بزرگ‌ترین حزب منفرد ظاهر شده است.

به نظر می‌رسد ائتلاف کنونی او با احزاب یهودی فوق‌ملی‌گرا و فوق‌ارتدوکس، اندکی کمتر از اکثریت ۶۱ کرسی در پارلمان دارای ۱۲۰ کرسی‌ اسرائیل را کسب کنند. با این حال، تحلیلگران هشدار می‌دهند که این وضعیت ممکن است تغییر کند، زیرا شمارش اولیه آرا بیشتر از مناطقی بوده که به حمایت گسترده از جناح راست شهرت دارند.

پیش از برگزاری انتخابات، بسیاری انتظار داشتند نتیجه به یک بن‌بست سیاسی چشمگیر منجر شود، در حالی که اسرائیلی‌ها به طور گسترده پای صندوق‌های رای رفتند، با مشارکتی که به بیش از ۷۷ درصد رسید.

اهمیت احزاب عرب چیست؟

در نظام سیاسی چندپاره اسرائیل، نشانه‌ها حاکی از آن است که رقیب اصلی نتانیاهو، یعنی گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ارتش اسرائیل، برای دستیابی به اکثریت پارلمانی بدون اتکا به احزابی که نماینده اقلیت عرب اسرائیل هستند، با دشواری روبه‌رو خواهد شد. بر اساس نتایج اولیه، این احزاب یا توانسته‌اند رکورد قبلی خود از نظر شمار کرسی‌ها را تکرار کنند یا از آن فراتر بروند.

در جریان کارزار انتخاباتی، بیشتر احزاب اپوزیسیون یهودی تعهد کرده بودند که با فهرست‌های دارای اکثریت عرب همکاری نخواهند کرد و دلیل آن را نبود ارزش‌های مشترک عنوان کرده بودند.

با این حال، اگر سایر احزاب مایل به همکاری با آنها باشند، احزاب عرب‌محور اسرائیل می‌توانند به بازیگران تعیین‌کننده در تشکیل دولت تبدیل شوند.

در این انتخابات، عرب‌های اسرائیل، که بسیاری از آنان خود را شهروندان فلسطینی اسرائیل می‌دانند و حدود یک پنجم جمعیت کشور را تشکیل می‌دهند، به نظر می‌رسد در سطحی بی‌سابقه در انتخابات شرکت کرده‌اند.

شکست احتمالی راست‌گراترین حکومت در تاریخ اسرائیل

بسیاری این انتخابات را آزمونی سرنوشت‌ساز در شکست راست‌گراترین حکومت تاریخ اسرائیل می‌دانستند. آن‌ها این حکومت را متهم می‌کردند که به نژادپرستی و نفرت‌پراکنی دامن زده است.

اما یک نکته بسیار مهم در تمام تحلیل‌های کنونی وجود دارد: شمار بالای آرای غیابی که هنوز شمارش نشده‌اند. این آرا عمدتاً مربوط به سربازان اسرائیلی است و به همین دلیل انتظار نمی‌رود تا یک یا دو روز دیگر تصویر روشنی از نتایج نهایی به دست آید.

در طول شب، هر دو نفر، نتانیاهو و آیزنکوت، برای هواداران خود سخنرانی کردند و وعده دادند که دولت بعدی را تشکیل خواهند داد.

نتانیاهو در جمع هوادارانش که در حال جشن گرفتن بودند گفت: «بلوک راست‌گرا در میان افکار عمومی صهیونیست‌ها، در میان جامعه یهودیان و همه کسانی که از دولت یهودی حمایت می‌کنند، از اکثریتی روشن و قاطع برخوردار است. آنچه اکنون آشکار شده همین است؛ یک اکثریت قاطع.»

با این حال، او از اعلام پیروزی خودداری کرد.

او افزود: «ما باید یک دولت نیرومند، ملی و راست‌گرا تشکیل دهیم. این همان کاری است که باید انجام شود.»

آیزنکوت نیز پس از انتشار نتایج نظرسنجی‌های خروج از صندوق‌های رای، که بیشتر آنها در ابتدا به نفع اپوزیسیون بود، به اعضای حزب یشار گفت: «مردم به تغییر رای داده‌اند. ائتلاف شکست‌خورده اعتماد مردم را از دست داده است. مردم اسرائیل به ادامه نخست‌وزیری بنیامین نتانیاهو رای منفی داده‌اند.»

او افزود: «من با شرکای خود همکاری خواهم کرد تا اطمینان حاصل شود که تصمیم مردم به تشکیل یک دولت صهیونیستی ترجمه می‌شود؛ دولتی باثبات و مفید برای همه شهروندان اسرائیل. و این کار باید سریع انجام شود، زیرا شرایط کنونی چنین ایجاب می‌کند و کشور نیاز دارد دوباره به هم نزدیک شود.»

شکاف‌های عمیقی در جامعه اسرائیل وجود دارد که این انتخابات و انتخابات‌های پیشین بار دیگر آنها را برجسته کرده‌اند. این انتخابات‌ها تنها همه‌پرسی‌هایی درباره رهبری نتانیاهو نبوده‌اند؛ رهبری که در حالی با محاکمه به اتهام فساد روبه‌رو است که خود این اتهام‌ها را رد می‌کند. این رای‌گیری‌ها همچنین به نوعی رای‌گیری درباره این بوده‌اند که اسرائیل چه نوع کشوری باید باشد.

نتانیاهو و شرکای او در ائتلاف کنونی، طی چهار سال گذشته کشور را در مسیری مبتنی بر رویکردهای سخت‌گیرانه مذهبی و ملی‌گرایانه هدایت کرده‌اند. پیش از حملات بی‌سابقه هفتم اکتبر ۲۰۲۳ به رهبری حماس که به مجموعه‌ای از جنگ‌ها در غزه، لبنان و ایران انجامید، اعتراضات گسترده‌ای علیه طرح دولت برای اصلاحات قضایی برگزار شده بود.

بسیاری از اسرائیلی‌ها خواهان آن هستند که کشورشان بیش از پیش بر ارزش‌های لیبرال و سکولار استوار باشد.

با این حال، نکته قابل توجه این است که به نظر نمی‌رسد چهار سال پرآشوب گذشته تغییر چشمگیری در الگوهای رای‌دهی ایجاد کرده باشد.

تامار هرمان، استاد دانشگاه و نظرسنج در مؤسسه دموکراسی اسرائیل، اندکی پیش از انتخابات به من گفت: «در نظرسنجی‌ها می‌بینیم که وزن نسبی دو اردوگاه اصلی، یعنی حامیان نتانیاهو و مخالفان نتانیاهو، تقریباً یکسان است. بسیاری انتظار داشتند که پس از هفتم اکتبر، نتانیاهو کاملاً از صحنه کنار برود یا حتی سقوط کند، اما این اتفاق رخ نداد.»

از همان ساعات نخست پس از انتخابات، احزاب اصلی اسرائیل رایزنی‌ها و چانه‌زنی‌های فشرده سیاسی خود را برای تشکیل دولت جدید آغاز کرده‌اند.

یاکوف کاتز، روزنامه‌نگار و نویسنده باسابقه اسرائیلی، روند پیش رو را این‌گونه توصیف کرد: «هر طرف تلاش خواهد کرد نمایندگانی را به سوی خود جلب کند یا بررسی کند که آیا می‌تواند یک دولت اقلیت تشکیل دهد یا نه، و برای رسیدن به این هدف از انواع تاکتیک‌ها و مانورهای سیاسی استفاده خواهد کرد.»

او افزود: «اما ممکن است این تلاش‌ها نتیجه ندهد و هفته‌ها یا حتی ماه‌ها طول بکشد تا مشخص شود آیا کسی واقعاً قادر به تشکیل دولت هست یا خیر.»

رهبران احزاب بزرگ‌تر معمولاً تلاش می‌کنند احزاب کوچک‌تر را با وعده پست‌های کابینه، بودجه یا سیاست‌های مشخص با خود همراه کنند.

اکنون مسئله کلیدی این است که آیا اعضای اصلی «بلوک تغییر» در اپوزیسیون آماده هستند با شکستن یک تابوی سیاسی، به دنبال توافق سیاسی با احزاب عرب باشند یا نه.

در جریان کارزار انتخاباتی، یکی از رهبران این بلوک، سیاستمدار راست‌گرا آویگدور لیبرمن، تا آنجا پیش رفت که گفت در یک دولت اقلیت که به حمایت این احزاب متکی باشد، حضور نخواهد داشت. این اظهارات نشانه‌ای از افزایش بی‌اعتمادی و خصومت نسبت به شهروندان عرب از زمان حمله هفتم اکتبر بود.

وقتی اخیراً با منصور عباس، رهبر رعام، کوچک‌ترِ دو فهرست عرب، دیدار کردم، او به من گفت که پس از آنکه بخشی از ائتلاف متنوعی بود که بین سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۲ به طور موقت نتانیاهو را از قدرت کنار زد، می‌خواهد به دولت بعدی بپیوندد. او معتقد بود که شرکای احتمالی پس از انتخابات آمادگی بیشتری برای ائتلاف خواهند داشت.

او گفت: «اینها ملاحظات آشنا و شناخته‌شده حزبی و سیاسی هستند. همه سیاستمداران در اسرائیل پیش از انتخابات یک چیز می‌گویند و پس از انتخابات به زبان دیگری صحبت می‌کنند.

«ما این را قبلاً تجربه کرده‌ایم و این مسئله ما را نگران نمی‌کند.»

در همین حال، نتانیاهو و متحدانش از هم‌اکنون کارزار فشرده‌ای را برای زیر سؤال بردن مشروعیت احزاب عرب آغاز کرده‌اند و شهروندان هم‌وطن خود را به عنوان تهدیدی از درون معرفی می‌کنند.

گام‌های بعدی چیست؟

پس از آنکه نتایج نهایی هفته آینده به اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهور عمدتاً تشریفاتی اسرائیل، ارائه شود، او با رهبران همه احزاب راه‌یافته به پارلمان مشورت خواهد کرد و از نامزدی که به نظر می‌رسد بیشترین احتمال را برای تشکیل ائتلاف دارد، خواهد خواست این کار را انجام دهد.

اگر آن نامزد نتواند حداکثر ظرف شش هفته اکثریت لازم را فراهم کند، ممکن است به افراد دیگری نیز اجازه داده شود برای تشکیل دولت تلاش کنند.

اگر پس از تمام چانه‌زنی‌ها هیچ‌کس نتواند یک ائتلاف حاکم تشکیل دهد، در ماه‌های آینده انتخابات جدیدی برگزار خواهد شد و تمام این روند دوباره تکرار می‌شود.

در این میان، دولت نتانیاهو در نقش دولت موقت به کار خود ادامه خواهد داد، اما اختیار اجرای تغییرات عمده در سیاست‌ها را نخواهد داشت.