چرا برخی گروه‌های تبهکار در هائیتی، کنیا و پرو خود را «طالبان» می‌خوانند؟

یک جوان که لباس بسکتبالیست‌ها را به تن و سرپایی به پا داشت و در حال تیراندازی به سمت آسمان بود، در تصویر دیده می‌شد. پس از این صحنه، ویدیوی دیگری بود که چرخبالی را در حال پرواز نشان می‌داد. روی تصویر نوشته شده بود: « Taliban Yo atè a».

آن تصویر و آن عبارت از نظر من هیچ ربطی به طالبان در افغانستان و پاکستان نداشت. پس چرا کلمه طالبان نوشته شده بود؟! این عبارت را با استفاده از هوش مصنوعی ترجمه کردم که شد: «طالبان پایین هستند».

منظور نویسنده این عبارت همان جوانی بود که در حال تیراندازی به سمت چرخبال بود. در کجا؟ هائیتی. آن جمله هم به زبان کریول هائیتی نوشته شده بود.

از خودم پرسیدم که «طالبان» ۱۲هزار و ۵۰۰ کیلومتر دورتر از افغانستان، در کشوری نزدیک به امریکای شمالی چه کار می‌کنند؟

طی دو سه هفته گذشته موضوع فعالیت‌ گروه‌های تبهکار در هائیتی، کشوری در حوزه دریای کارائیب بیشتر از گذشته مطرح شده است.

چندی پیش ملل متحد اعلام کرد که در یک دوره زمانی ۹ ماهه در این کشور بیش از ۵۷۰۰ نفر در جریان خشونت‌های گروه‌های تبهکار یا عملیات علیه آن‌ها کشته یا زخمی شده‌اند، بیش از ۲۳۰ نفر ربوده شده‌اند و برآورد می‌شود که دست‌کم ۱۰۰۰ زن و دختر مورد تجاوز جنسی قرار گرفته‌اند.

گروه‌های تبهکار طی چندین دهه، درجات مختلفی از قدرت و نفوذ را در هائیتی در اختیار داشته‌اند. یکی از این گروه‌ها، خود را طالبان معرفی می‌کند.

همین موضوع کنجکاوی من به عنوان خبرنگاری که سال‌ها خبرهای مربوط به طالبان در افغانستان و پاکستان را پوشش داده است، برانگیخت.

با کمی جستجو به ویدیوهای دیگری سر خوردم که افراد مسلح با لباس‌های غیرنظامی و عادی در بین جملات‌شان از کلمه طالبان استفاده می‌کنند.

چند آهنگ رپ را شنیدم که در بین آن‌ها هم کلمه طالبان شنیده می‌شد.

آیا کلمه «طالبان» هائیتی از طالبان افغانستان گرفته شده است؟

سردبیر یک روزنامه آنلاین هائیتی را پیدا کردم و پرسیدم که این «طالبان» همان کلمه طالبانی است که در افغانستان به کار برده می‌شود یا ممکن است که تشابه لفظی باشد؟

پاسخ اوردی دی‌سورسز این بود: «این نام مستقیماً از جنبش طالبان در افغانستان گرفته شده. چون از نظر آن‌ها، طالبان افغانستان یک گروه شورشی و شجاع (که از خطر نمی‌ترسند) هستند. آن‌ها هم می‌گویند که از خطر نمی‌ترسند و به این دلیل تصمیم گرفتند که خود را طالبان بنامند.»

او سپس یک لینک از شبکه اجتماعی تیک‌تاک را فرستاد و گفت این هم حساب کاربری رئیس گروه «طالبان» است: جف گوا لوا.

هائیتی با بیش از ۱۱ میلیون جمعیت با چالش‌های اقتصادی و سیاسی روبه‌روست. از ۲۰۱۶ تاکنون، ۱۰ سال می‌شود که انتخابات برگزار نشده است. رئیس جمهورش پنج سال پیش کشته شد. در این بین گروه‌های تبهکار هم چالش‌های فراروی دولت را بیشتر ساخته است. در حال حاضر گروه‌های تبهکار حدود ۸۰درصد پایتخت، پور دو پرینس را در تصرف خود دارند.

بحران جدی هائیتی: گروه‌های تبهکار

به گفته رومن لو کور، مدیر بخش نظارت از هائیتی و کارائیب در سازمان ابتکار جهانی علیه جرایم سازمان‌یافته فراملی تعداد این گروه‌ها احتمالا بین ۱۵۰ تا ۲۰۰ گروه است؛ از بسیار کوچک تا بسیار بزرگ، و تعداد تخمینی افراد عضو این گروه‌ها، بین هشت هزار تا ۲۰هزار نفر است که در بین‌شان کودکان هم هستند.

آقای لو کور به بی‌بی‌سی گفت: «« آن‌ها همه مسیرها به پایتخت را در کنترل دارند. به این معنی که اگر شما می‌خواهید که وارد پایتخت شوید، نیاز دارید که از پوسته‌های گروه‌های تبهکار بگذرید. هر کالایی که از بنادر به پایتخت منتقل می‌شود، از پوسته‌های گروه‌های تبهکار عبور می‌کند و شامل مالیه می‌شود. میدان‌های هوایی بین‌المللی بسته شده‌اند. مناطق زیادی در ولایت‌ها را هم تصرف کرده‌اند که پولیس به آن‌جا نمی‌رود. قوانین خود را پیاده کرده‌اند.»

عنوان «گروه‌های تبهکار» را نهادهای بین‌المللی، مثل ملل متحد برای این گروه‌ها به کار می‌برند، اما خود آن‌ها مدعی تلاش برای «عدالت و برابری» هستند. حتی رئیس یکی از این گروه‌ها توانسته بود که در انتخابات مجلس سنای هائیتی برنده شود.

در گزارش امسال ارائه شده به شورای امنیت ملل متحد هم نام گروه طالبان در کنار چند باند دیگر ذکر شده و آمده است:« این گروه‌ها به عنوان ساختارهای جنایی فعالیت می‌کنند و در فعالیت‌های غیرقانونی گوناگون از جمله قاچاق اسلحه و مواد مخدر، قاچاق سوخت، بهره‌کشی از مهاجران، اخاذی و سایر فعالیت‌های غیرقانونی دست دارند.

رادیوی طالبان‌ اف‌ام

از رومن لو کور هم این سئوال را پرسیدم که چرا یکی از این گروه‌ها نام خود را «طالبان» گذاشته است؟

پاسخ داد:« در مورد گروه طالبان، آنچه مردم به ما گفته‌اند این است که لقب این گروه، که در منطقه‌ای به نام کنان در پایتخت هائیتی، پورتو پرنس، مستقر است، از این ایده سرچشمه می‌گیرد که واژهٔ «طالبان» تا حدی و احتمالاً در زبان عامیانه خیابانی، برای اشاره به فردی به کار می‌رود که بسیار قوی، محترم و قدرتمند است. ما دقیقاً نمی‌دانیم این اصطلاح عامیانه چگونه وارد زبان مردم خیابان شده، اما ظاهراً به همین شکل از آن استفاده می‌شود. همچنین این تصور وجود دارد که این گروه به‌نوعی به‌عنوان یک گروه مقاومت شناخته می‌شود؛ گروهی بسیار قدرتمند که در برابر دولت و تا حدی در برابر سرکوب و ظلم مقاومت می‌کند.»

سه سال پیش اعضای گروه تبهکار طالبان کنترل یک رادیو در میرابالایس را برای مدتی به دست گرفتند و نام آن‌را به طالبان‌اف‌ام تغییر دادند. آن‌ها پروپاگندا و از جمله صحبت‌های جِف گْوُ لْوا را نشر می‌کردند.

گروه‌های تبهکار «طالبان» در کنیا و پرو

در جریان کار روی گزارش «طالبان هائیتی» متوجه شدم که این موضوع تنها در این کشور رخ نداده است، بلکه در کنیا، شرق افریقا هم یک گروه فعالیت داشته است که خود را طالبان می‌نامند. این گروه در اوایل دهه ۲۰۰۰ میلادی، در پی انشعاب از گروه «بغداد بویز» شکل گرفت. به اساس گزارش‌ها فعالیت‌های آن شامل اخاذی از رانندگان وسایل حمل‌ونقل عمومی، قاچاق مواد مخدر، سرقت و بسیج افراد برای تجمعات سیاسی است. یک مورد گذرا در پرو، امریکای جنوبی هم سراغ داریم: گروه لوس طالبان، باند تبهکاری است که در شهر تروخیو فعال است. آن‌گونه که گزارش‌ها می‌گوید این گروه در فعالیت‌هایی مانند اخاذی از شرکت‌های حمل و نقل، تهدید رانندگان و درگیری مسلحانه با بندهای رقیب دست داشته است. پلیس پرو سال گذشته از دستگیری اعضا و انهدام شاخه‌ای از این باند خبر داد.

هم در کنیا و هم در پرو کارکرد این گروه‌ها شبیه آن‌چیزی است که در هائیتی بوده است.

برخی از کارشناسان فعالیت گروه‌های تبهکار به این نظر هستند که این گروه‌ها با وجود این‌که خواسته‌های مبهم در چارچوب یک نظام عادلانه‌تر و برابرتر را مطرح کرده‌اند، اما در واقع آن‌ها زندگی مردم عادی را به جهنم تبدیل کرده‌اند.