آثار هنری «استاد مهوش» در امریکا دیجیتالی‌شد: «نگران بودم که در مهاجرت از بین بروند»

آثار هنری یکی از پر‌آوازه‌ترین صداهای موسیقی افغانستان و تنها هنرمند زن که لقب «استاد» دریافت کرده است، در دانشگاه معتبر استنفورد امریکا به‌گونه دیجیتالی محفوظ شد.

گلالی فریده که بعدها به نام فریده مهوش شناخته شد، در خارج کشورش به نام «صدای افغانستان» شناخته می‌شود و از محبوب‌ترین و مشهورترین آوازخوان‌های زن در آسیای مرکزی به‌شمار می‌رود.

خانم مهوش در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی درباره دیجیتالی‌شدن آثارش گفت: «این برایم افتخار بزرگی است و خوشحالم که آثارم دیجیتالی شدند.»

او نخستین آوازخوان زن افغان است که آثارش در یک دانشگاه معتبر بین‌المللی به‌صورت دیجیتالی نگهداری می‌شود.

متخصصان دانشگاه استنفورد در کالیفرنیا می‌گویند این آثار منابع مهمی برای دانشجویانی است که می‌خواهند درباره موسیقی افغانستان و نقش زنان افغان پژوهش کنند.

بیشتر از نیم قرن آواز‌خوانی و نگرانی از نابودی آثار هنری

فریده مهوش نخستین زن افغان است که در دهه ۱۹۷۰ میلادی در دوران حکومت سردار داوود خان، لقب افتخاری «استاد» را دریافت کرد؛ لقبی که پیش از آن تنها به مردان داده می‌شد.

او در ۲۱ سالگی وارد دنیای موسیقی و آوازخوانی شد و در بیش از پنج دهه فعالیت هنری، حدود ۱۵۰۰ آهنگ و نماهنگ ثبت و اجرا کرده است.

این آوازخوان سرشناس در بیش از ۵۶ سال فعالیت، کارهای هنری زیادی انجام داده و جوایز متعددی هم به‌دست آورده است.

در کنار به‌دست آوردن جایزه بهترین آواز‌خوان رادیو‌۳ بی‌بی‌سی، خانم مهوش جایزه آواز‌خوان مشهور امریکایی «جنیس جاپلین» را نیز دریافت کرده است.

او در مصاحبه‌ای با بی‌بی‌سی گفت که همواره نگران حفظ آثارش بوده و هراس داشته که از بین بروند و یا آسیب ببینند: «شما می‌دانید که من مهاجر هستم؛ از شهری به شهر دیگر و از خانه‌ای به خانه دیگر نقل مکان می‌کنم. برایم سخت بود که همه آثارم را با خود حمل کنم.»

او پیش‌تر به بی‌بی‌سی گفته بود که سه بار عشق ورزیده است: نخست به شوهرش، دوم به موسیقی و سوم به جوانان کشورش.

مژگان معصومی، پژوهش‌گر تاریخ و استاد پیشین دانشگاه استنفورد، که در جمع‌آوری این آثار نقش مهمی داشته، می‌گوید دیجیتالی‌سازی این آثار «نه تنها برای افغانستان، بلکه برای موسیقی جهان» بسیار مهم است.

او که درباره تاریخ رادیو در افغانستان و صدای زنان افغان تحقیق کرده است، افزود که این پروژه در مجموع دو و نیم سال زمان برد.

خانم معصومی به بی‌بی‌سی گفت: «پروسه بسیار طولانی بود، زیرا ابتدا باید استاد مهوش را به این دانشگاه معرفی می‌کردم. اینکه او کیست و چرا حفظ آثارش اهمیت دارد.»

در میان این آثار دیجیتالی، علاوه بر آهنگ‌های صوتی و تصویری، مجلات، روزنامه‌ها و برخی نامه‌ها نیز هست که درباره استاد مهوش نوشته شده‌اند.

در میان آن‌ها نامه‌ای نیز هست که استاد سرآهنگ، یکی از سرشناس‌ترین آواخوانان افغان، به او نوشته بود.

رایان پرکینز، مدیر کتابخانه استنفورد امریکا می گوید: «صدای استاد مهوش هیچ گاه فراموش نمی‌شود، چون در درون همه ما زنده‌گی می‌کند. امیدارم که طالبان به زنان که از سکوت سرپیچی می‌کند، آسیب نرسانند.»

آخرین آهنگ و خداحافظی از صحنه موسیقی

فریده مهوش و میرمن پروین دو ستاره درخشان موسیقی افغانستان‌اند که راه را برای نسل‌های آینده روشن کرده‌اند.

خانم مهوش به بی‌بی‌سی گفت که «در پنج قاره جهان بیش از ۳۵۰ کنسرت برگزار کرده است.»

او در مسیر هنری خود، علاوه بر لقب «استاد»، عناوین افتخاری «مادر موسیقی»، «الگوی موسیقی» و «ملکه موسیقی» را نیز دریافت کرد و شاه پیشین، محمد ظاهرشاه، مدال طلا به او اهدا کرد.

در حال حاضر در افغانستان شنیدن و اجرای موسیقی ممنوع است و حکومت طالبان صدای بلند زنان در اماکن عمومی را «ناجائز» دانسته است.

فریده مهوش، در نوامبر سال ۲۰۲۴ در ایالت کالیفرنیای امریکا، روی صحنه و در حضور انبوه بزرگی از شیفته‌گانش با آواخوانی وداع کرد.

او هنگام خداحافظی گفت: «یک زن مسلمان افغان می‌تواند سال‌ها آواز بخواند و مانند هر انسان دیگر، حتی با موهای سفید نیز به مسیر موسیقی ادامه دهد.»