پنجمین سالگرد خروج امریکا از افغانستان؛ «هیچ برنامه‌ای برای دفاع از کابل وجود نداشت»

همزمان با پنجمین سالگرد خروج آخرین سرباز امریکایی از افغانستان و سقوط حکومت پیشین، جنرال هیبت‌الله علی‌زی، آخرین رئیس ستاد ارتش افغانستان، در مصاحبه‌ای تازه گفته است که در هفته‌های سرنوشت‌ساز پیش از فروپاشی نظام جمهوری، هیچ طرح مشخصی برای دفاع از کشور و جلوگیری از پیشروی طالبان در وزارت دفاع وجود نداشت.

این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که پنج سال پس از خروج آخرین سرباز امریکایی از افغانستان، پرسش‌ها درباره عوامل سقوط سریع حکومت پیشین و رویدادهای روزهای پایانی آن همچنان ادامه دارد.

در تاریکی شب ۳۰ آگست سال ۲۰۲۱، آخرین سرباز امریکایی افغانستان را ترک کرد. جنرال کریستوفر داناهیو، یک فرمانده واحد هوایی ۸۲ ارتش امریکا، سوار بر اخرین هواپیمای سی-۱۷ از میدان هوایی کابل پرواز کرد. با برخاستن این هواپیما، حضور نظامی امریکا در افغانستان پس از نزدیک به ۲۰ سال به پایان رسید.

امسال طالبان پنجمین سالگرد این رویداد را تجلیل کردند. حمدالله فطرت، معاون سخنگوی حکومت طالبان، در پیامی ویدیویی که امروز دوشبنه در حساب خود در ایکس منتشر کرد، سی‌ویکم آگست را «روز استقلال و پایان اشغال» افغانستان خواند.

چگونگی ورود طالبان به کابل و خروج امریکا از افغانستان

در تابستان ۲۰۲۱، طالبان با سرعت کنترل مناطق مختلف افغانستان را به دست می‌گرفتند. نیروهای امنیتی افغانستان که سال‌ها با حمایت غرب آموزش دیده بودند، یکی پس از دیگری عقب‌نشینی کردند. در پانزدهم آگست، طالبان وارد کابل شدند و اشرف غنی، رئیس‌جمهور وقت افغانستان، از کشور فرار کرد.

ورود طالبان به ارگ ریاست‌جمهوری، یکی از مهم‌ترین نمادهای پایان حکومت پیشین و بازگشت دوباره طالبان به قدرت پس از ۲۰ سال بود.

هزاران نفر به میدان هوایی هجوم بردند. تصاویر ازدحام گسترده مردم در ورودی‌های میدان هوایی جهان را شوکه کرد. برخی از مردم از دیوارها و سیم‌های خاردار بالا می‌رفتند و گروهی دیگر در کنار هواپیماهای در حال حرکت می‌دویدند؛ تصاویری که به نمادی از آن روزهای پرآشوب تبدیل شد.

یک روز بعد، عبدالغنی برادر، از رهبران ارشد طالبان، در یک پیام ویدیویی از دوحه قطر گفت که اکنون زمان آن رسیده که برای مردم افغانستان کار شود و شرایط زندگی آنان بهبود یابد.

در روزهای بعد او سوار بر یک هواپیمای قطری پس از بیش از یک دهه به افغانستان بازگشت.

چند روز بعد، تصویری دیگر توجه جهان را جلب کرد؛ نوزادی که از روی سیم‌های خاردار به سربازان امریکایی سپرده شد. تصویری که نگرانی و ناامیدی بسیاری از خانواده‌های افغان را بازتاب می‌داد.

همزمان، نخستین اعتراض‌ها علیه حاکمیت طالبان در شهرهایی جلال‌آباد و کابل شکل گرفت و گزارش‌ها از تیراندازی و کشته و زخمی شدن برخی معترضان خبر می‌داد.

در بیست‌وششم آگست، حمله انتحاری داعش در دروازه میدان هوایی کابل ۱۷۰ غیرنظامی افغان و ۱۳ نظامی امریکایی کشت. این حمله در حالی رخ داد که عملیات تخلیه هزاران شهروند افغان ادامه داشت.

سرانجام در شب ۳۰ آگست، اخرین نیروهای امریکایی سوار هواپیما شدند و افغانستان را ترک کردند. ساعاتی بعد، صدای تیراندازی‌های شادی و آتش‌بازی در کابل شنیده شد.

اما پایان جنگ به معنای پایان مشکلات افغانستان نبود.

پنج سال پس از خروج نیروهای امریکایی، آن شب همچنان یکی از سرنوشت‌سازترین لحظه‌های تاریخ معاصر افغانستان به شمار می‌رود؛ شبی که به طولانی‌ترین جنگ امریکا پایان داد و فصل تازه‌ای از چالش‌ها را برای افغانستان آغاز کرد.