Crynodeb

  • Y Prif Weinidog Rhun ap Iorwerth i ateb cwestiynau'r Prif Weinidog am y tro cyntaf yn y Senedd

  • Mae'r Prif Weinidog eisoes wedi gosod ei flaenoriaethau ger bron y Senedd

  • Plaid Cymru yw'r blaid fwyaf yn y Senedd wedi iddyn nhw ennill 43 sedd

  • Y Prif Weinidog yn ateb tri chwestiwn gan arweinydd Reform, dau gan arweinydd dros dro Llafur a dau gan arweinydd y Ceidwadwyr

  • Ymhlith pynciau'r cwestiynau mae iechyd, Pont y Borth, gwyddoniaeth mewn ysgolion a'r Wylfa

  1. 'Helpu amaethyddiaeth i fod yn fwy cynaliadwy a phroffidiol'wedi ei gyhoeddi 14:37 GMT+1

    Beth mae'r llywodraeth yn mynd i'w wneud i gynyddu “nifer yr unedau da byw ledled Cymru”, meddai James Evans o Reform, gan gyhuddo Plaid Cymru o fod wedi cefnogi lleihau niferoedd yn y gorffennol.

    “Nid yw'r llywodraeth hon wedi cefnogi na galw am leihau niferoedd da byw,” meddai ap Iorwerth.

    Ond mae'n dweud bod y llywodraeth eisiau helpu amaethyddiaeth i fod yn fwy cynaliadwy a phroffidiol.

    martFfynhonnell y llun, Mari Lloyd
  2. Aelodau'n defnyddio profiadau personol wrth lunio'u cwestiynauwedi ei gyhoeddi 14:33 GMT+1

    Elliw Gwawr
    Gohebydd Gwleidyddol BBC Cymru

    Mae gwybodaeth bersonol o bwnc yn aml yn gallu bod yn bwysig ac mae nifer o aelodau wedi defnyddio eu profiadau personol eu hunain fel sail i'w cwestiynau heddiw, gyda Stephen Senior yn sôn am ei ddiddordeb mewn ffiseg wrth holi am ddysgu gwyddoniaeth mewn ysgol.

    Gofynnodd Claire Archibald gwestiwn am ofal cymdeithasol mewn ardaloedd gwledig gan ddweud ei bod hi ei hun yn ofalwr ac yn deall pa mor anodd yw hi i deuluoedd.

    Tra bod Benjamin Hodge Mckenna wedi sôn am ei swydd gyntaf mewn tafarn wrth ofyn beth mae'r llywodraeth yn ei wneud i gefnogi'r sector lletygarwch.

  3. 'Argyfwng natur a hinsawdd'wedi ei gyhoeddi 14:33 GMT+1

    Mae Paul Rock, AS Caerdydd Ffynnon Taf, y Blaid Werdd, yn gofyn "sut fydd y Prif Weinidog yn sicrhau bod cynnydd wrth ymateb i'r argyfwng natur a hinsawdd ar draws portffolios y Llywodraeth yn cael ei fesur a'i adrodd yn dryloyw ac yn ystyrlon, heb weinidog penodol dros yr amgylchedd?"

    Llyr Gruffydd yw'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd, gyda chyfrifoldebau helaeth, dolen allanol.

    Dywed Rhun ap Iorwerth bod ymateb i newid hinsawdd yn fater i'r llywodraeth gyfan, yn drawsadrannol.

    llyr
    Disgrifiad o’r llun,

    Llyr Gruffydd yw'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd

  4. 'Archwilio opsiynau i ddiwygio ardrethi busnes'wedi ei gyhoeddi 14:27 GMT+1

    Dywed Benjamin MacKenna o Reform ei fod yn arfer gweithio mewn tafarn sydd bellach wedi gorfod cau.

    Dywed nad oeddent yn gallu ymdopi â “chostau cynyddol”, ac mae'n gofyn a fydd y prif weinidog yn ymrwymo i adolygu'r system ardrethi busnes ar gyfer pob cwmni lletygarwch.

    Dywed ap Iorwerth eu bod wedi addo archwilio opsiynau i ddiwygio ardrethi busnes “sy'n cefnogi adfywio strydoedd mawr yn well”.

    "Mae mesurau eraill yr ydym yn benderfynol o'u cymryd i greu bywiogrwydd newydd ar ein strydoedd mawr," meddai.

  5. Rhun ap Iorwerth yn 'cefnogi’r egwyddor' o’r gwyddorau yn cael eu cynnig ar wahânwedi ei gyhoeddi 14:26 GMT+1

    Bethan Lewis
    Gohebydd Addysg a Theulu BBC Cymru

    Wrth i ddisgyblion ar draws y wlad sefyll arholiadau TGAU, gofynnodd Stephen Senior AS o Reform am ymrwymiad y byddai TGAU Ffiseg, Cemeg a Bioleg yn parhau i gael eu cynnig fel cymwysterau ar wahân yn y dyfodol.

    Mae’n dilyn penderfyniad blaenorol i’w dileu fel rhan o ddiwygiadau’r cwricwlwm gyda’r bwriad bod pawb yn astudio cymhwyster dwbl yn lle.

    Mae 'na dro pedol wedi bod ar hynny eisoes.

    Dywedodd Cymwysterau Cymru ym mis Medi 2025 y byddai penderfyniad terfynol yn cael ei oedi tan y gwanwyn 2029 a’r TGAU ar wahân yn parhau i gael eu cynnig yn y cyfamser.

    Dywedodd y Prif Weinidog Rhun ap Iorwerth ei fod yn “cefnogi’r egwyddor” o’r gwyddorau yn cael eu cynnig ar wahân.

    Gwers gwyddoniaethFfynhonnell y llun, Getty Images
  6. Gofal cymdeithasol: 'Edrych ymlaen at berthynas adeiladol' gyda chynghorauwedi ei gyhoeddi 14:25 GMT+1

    Mae cyn-arweinydd cyngor Sir Fynwy ac AS Torïaidd dros Sir Fynwy Islwyn, Peter Fox, yn gofyn a all cynghorau ddisgwyl "cynnydd sylweddol yn eu cyllid yn y dyfodol" i helpu i hybu gofal cymdeithasol.

    Mae Rhun ap Iorwerth yn cydnabod y "pwysau sylweddol y maent yn eu hwynebu".

    Dywed ei fod yn edrych ymlaen at "berthnasau adeiladol" gyda llywodraeth leol, ond nid yw'n ymrwymo i unrhyw gyllid ychwanegol.

    Gofal cymdeithasolFfynhonnell y llun, Getty Images
  7. Cefnogi'r egwyddor o ddysgu'r gwyddorau ar wahânwedi ei gyhoeddi 14:19 GMT+1

    Mae Stephen Senior o Reform yn gofyn a fydd y prif weinidog yn gwrthdroi cynlluniau i gynnig gwyddoniaeth gyfun yn unig.

    Mae ap Iorwerth yn ateb bod Cymwysterau Cymru wedi cyhoeddi ym mis Medi 2025 y byddai TGAU ar wahân mewn Ffiseg, Cemeg a Bioleg yn parhau i fod ar gael.

    Dywed Senior fod y prif weinidog yn gwybod bod adolygiad o hynny, a dywedodd ei fod yn siomedig na allai ymrwymo i wrthdroi'r adolygiad.

    Dywedodd y prif weinidog ei fod yn cefnogi'r egwyddor o ddysgu'r gwyddorau ar wahân ond dywedodd ei bod yn bwysig cael adolygiad.

    addysgFfynhonnell y llun, Getty Images
  8. 👔 Tei neu ddim tei?wedi ei gyhoeddi 14:17 GMT+1

    Mae pob dyn yn y siambr yn gwisgo tei, ac eithrio tri AS o Gaerdydd: Paul Rock, Anthony Slaughter a Nick Carter.

  9. 'Rhoi Rhun ap Iorwerth dan bwysau ar faterion go fawr o fewn ei etholaeth'wedi ei gyhoeddi 14:15 GMT+1

    Elliw Gwawr
    Gohebydd Gwleidyddol BBC Cymru

    Mae arweinydd Llafur Cymru, Ken Skates ac arweinydd y Ceidwadwyr yn y Senedd, Darren Millar yn llwyddo i roi Rhun ap Iorwerth dan bwysau ar faterion go fawr o fewn ei etholaeth - Bangor Conwy Môn.

    Wylfa oedd pwnc cwestiwn Ken Skates, gan wybod bod ynni niwclear yn bwnc anodd i Blaid Cymru. Mae Rhun ap Iorwerth wedi bod yn gefnogol o atomfa arall ar Ynys Môn ond yn gyffredinol mae Plaid Cymru'n gwrthwynebu pŵer niwclear.

    Mae Darren Millar hefyd yn ymwybodol iawn bod yna bwysau ar y prif weinidog newydd i wneud rhywbeth ynglŷn â'r trafferthion sy'n parhau i effeithio ar y ddwy bont i Ynys Môn. Yn y gorffennol mae o wedi ymgyrchu am drydedd bont, heddiw doedd dim ymrwymiad i wneud hynny.

    Yn hytrach dywedodd bod y blaid yn gweithio ar frys i wella gwydnwch y croesiadau, a bod trydedd bont yn rhan o'r drafodaeth o gwmpas ateb tymor hir.

  10. Millar: Pryd fydd ffordd liniaru i'r M4?wedi ei gyhoeddi 14:10 GMT+1

    Beth am yr M4, meddai Darren Millar?

    Mae'n gofyn pryd fydd ffordd liniaru i'r M4.

    Mae Rhun ap Iorwerth yn dweud ei bod hi'n amlwg bod angen gweithredu i fynd i'r afael â thagfeydd.

    “Gwastraffwyd arian, rhaid i mi ddweud...does dim wedi digwydd yn ystod y blynyddoedd diwethaf”.

    Cafodd £114m ei wario ar gynllunio ar gyfer y ffordd liniaru cyn i'r prosiect gael ei atalFfynhonnell y llun, Getty Images
    Disgrifiad o’r llun,

    Cafodd £114m ei wario ar gynllunio ar gyfer y ffordd liniaru cyn i'r prosiect gael ei atal

  11. Pont y Borth: 'Pobl Ynys Môn wedi cael eu siomi am gyfnod rhy hir'wedi ei gyhoeddi 14:08 GMT+1

    Mae Darren Millar yn gofyn am gau Pont y Borth dro ar ôl tro.

    “Rydych chi wedi siarad yn uchel ac yn glir yn y Senedd o blaid trydydd croesfan Menai o’r blaen”, meddai, gan ei wahodd i fynychu cyfarfod cyhoeddus ac “edrych yn llygaid y trigolion” a dweud wrthyn nhw sut y byddai’n ei hadeiladu.

    “Mae pobl yn Ynys Môn wedi cael eu siomi am gyfnod rhy hir o ran gwydnwch croesfannau Menai,” meddai ap Iorwerth.

    “Bydd y llywodraeth newydd hon yng Nghymru yn gweithredu gyda mwy o frys a ffocws,” meddai.

    “Rydym eisoes wedi dechrau gweithio o fewn y llywodraeth”, meddai, "ar fesurau tymor hir a thymor byr. “

    Pont y Borth
    Disgrifiad o’r llun,

    Mae'r bont wedi gorfod cau sawl tro yn ddiweddar er mwyn cynnal archwiliadau yn sgil amheuaeth bod cerbydau dros bwysau wedi ei chroesi.

  12. Wylfa: 'Fy safbwynt i yn glir iawn'wedi ei gyhoeddi 14:03 GMT+1

    “Rhaid i’n dibyniaeth ar ynni o dramor ddod i ben,” meddai Ken Skates.

    A yw’r Prif Weinidog yn cytuno ag adeiladu cymaint ag wyth adweithydd niwclear modiwlaidd bach yn ei etholaeth, gofynna arweinydd Llafur Cymru.

    Ydw, meddai Rhun ap Iorwerth.

    Dywed bod ei safbwynt yn “glir iawn iawn”. Mae’n “fater a gedwir yn ôl”, sy’n golygu ei fod ar gyfer San Steffan.

    “Byddwn yn gweithio’n gadarnhaol ar y cynllun penodol hwnnw oherwydd y manteision economaidd,” meddai.

    Mae Rolls-Royce yn dweud y bydd prosiect Wylfa yn creu 8,000 o swyddiFfynhonnell y llun, Rolls-Royce
    Disgrifiad o’r llun,

    Mae Rolls-Royce yn dweud y bydd prosiect Wylfa yn creu 8,000 o swyddi

  13. Arweinydd Reform yn canolbwyntio ar y Gwasanaeth Iechydwedi ei gyhoeddi 14:01 GMT+1

    Elliw Gwawr
    Gohebydd Gwleidyddol BBC Cymru

    Diddorol bod arweinydd Reform, Dan Thomas, yn canolbwyntio ar y gwasanaeth iechyd yn y tri chwestiwn sydd ganddo.

    Maen nhw'n amlwg eisiau dangos eu bod o ddifri' am ddal llywodraeth Plaid Cymru i gyfri' ar y materion bara menyn yna sydd o bwys i bobl ar draws Cymru.

    Ond dim syndod chwaith ei fod wedi ei feirniadu am barhau gyda pholisi Llafur i wario symiau mawr o arian ar gynlluniau tramor yn hytrach nag ar y gwasanaeth iechyd - dyma barhad o'r dadleuon y clywson ni yn ystod ymgyrch yr etholiad.

  14. Dan Thomas: 'Eich blaenoriaethau mewn mannau eraill'wedi ei gyhoeddi 13:58 GMT+1

    “Mae eich blaenoriaethau chi mewn mannau eraill,” mae Dan Thomas yn cyhuddo Rhun ap Iorwerth.

    Mae’r cyhoedd yn disgwyl i chi a’ch llywodraeth roi ei sylw llawn i’r GIG, meddai.

    Mae arweinydd Reform yn cyfeirio at adroddiad archwilio beirniadol diweddar am Fwrdd Iechyd Aneurin Bevan a chontractau meddygon teulu, ac yn gofyn "a fydd y sgandal yn cael ei hailadrodd".

    Mae Rhun ap Iorwerth yn dweud bod ganddyn nhw raglen lywodraeth sy’n mynd i’r afael â materion fel yr un a godwyd ym mwrdd iechyd Gwent.

    Dan T
  15. Amser aros y GIG - a oes dryswch?wedi ei gyhoeddi 13:56 GMT+1

    Mae miloedd yn dal i aros am fwy na dwy flynedd am driniaeth ar y GIG, meddai arweinydd Reform yng Nghymru, Dan Thomas.

    "Pa ddisgwyliadau mae llywodraeth Plaid Cymru wedi'u gosod ynghylch dod ag arosiadau o fwy na dwy flynedd yn y GIG i ben?"

    Mae'n honni bod dryswch rhwng ap Iorwerth sydd am ddod â'r arosiadau dwy flynedd i ben mewn blwyddyn, tra bod Mabon ap Gwynfor wedi awgrymu y gallai gymryd pedair blynedd.

    Dywedodd Rhun ap Iorwerth fod dwy elfen i'r hyn yr oeddent am ei wneud - torri rhestrau aros yn y tymor byr ac adeiladu gwasanaeth iechyd cynaliadwy.

    Dywedodd fod gwaith wedi dechrau i fynd i'r afael â'r mater.

    coridor
  16. Modd gwylio'r sesiwn yn fyw uchod ☝️wedi ei gyhoeddi 13:54 GMT+1

    Gwasgwch uchod os am wylio'r sesiwn yn fyw.

  17. Disgwyl i'r Gweinidog Iechyd amlinellu ei flaenoriaethau hefydwedi ei gyhoeddi 13:51 GMT+1

    Owain Clarke
    Gohebydd iechyd BBC Cymru

    Ynghyd â chwestiynau i'r Prif Weinidog, fe fydd y Gweinidog Iechyd hefyd yn amlinellu ei flaenoriaethau gerbron y Senedd yn ddiweddarach.

    Mae Mabon ap Gwynfor eisoes wedi cadarnhau ei fod yn barod i wario £120m yn ychwanegol eleni i ostwng rhestrau aros ymhellach - yr un swm gafodd ei wario ym mlwyddyn olaf y Llywodraeth Lafur ddiwethaf.

    Ond, fe fydd yn ddiddorol gweld a ydy Mabon ap Gwynfor yn barod i osod, ar hyn o bryd, unrhyw dargedau ynglŷn â pha mor gyflym y mae e am weld y gostyngiadau'n digwydd.

    Mae e hefyd yn debygol o sôn am heriau recriwtio yn dilyn y newyddion na chafodd dwsinau o raddedigion iechyd gynnig swyddi yn y gwasanaeth iechyd eleni oherwydd cyfyngiadau ariannol ac anghydbwysedd rhwng y niferoedd oedd yn cael eu hyfforddi a'r swyddi gwag sydd ar gael.

  18. Llygredd dŵrwedi ei gyhoeddi 13:44 GMT+1

    Mae David Mills, AS Brycheiniog Tawe Nedd, Reform, yn gofyn "pa gamau y bydd Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i fynd i'r afael â llygredd dŵr?"

    Dywed: "Rydyn ni i gyd yn gwybod bod Dŵr Cymru yn pwmpio carthion crai allan i'n hafonydd. Bob blwyddyn maen nhw'n cael dirwyon o filiynau o bunnoedd. Bob blwyddyn mae eu prif swyddog gweithredol yn cael bonysau enfawr. Mae hyn mor anghywir. Pa gamau pendant mae'r gweinidog yn mynd i'w cymryd i fynd i'r afael â hyn?"

    Dywedodd y Prif Weinidog ei fod eisiau set o werthoedd ar gyfer sut mae Dŵr Cymru yn cael ei redeg, a allai gynnwys cyflog swyddogion gweithredol.

    Mae'n pwysleisio'r angen i "ddal cwmnïau i gyfrif am ganlyniadau amgylcheddol".

    dwr
  19. Unedau damweiniau ac achosion brys yng Nghasnewydd ac Islwynwedi ei gyhoeddi 13:38 GMT+1

    Daw'r cwestiwn cyntaf gan Art Wright, AS Casnewydd Islwyn, Reform.

    Mae'n gofyn "pa asesiad y mae'r Prif Weinidog wedi'i gynnal o berfformiad unedau damweiniau ac achosion brys yng Nghasnewydd ac Islwyn?"

    Dywed bod diffyg gwasanaeth brys yng Nghasnewydd yn cael "effaith ganlyniadol ddifrifol" yng Nghwmbrân ac ardal ehangach Torfaen.

    Dywed Rhun ap Iorwerth ei fod yn "disgwyl i Fwrdd Iechyd Aneurin Bevan gyflawni gwelliant cynaliadwy".

  20. Sylw'n cael ei roi i wasanaethau brys yng Nghasnewydd ac Islwynwedi ei gyhoeddi 13:35 GMT+1

    Owain Clarke
    Gohebydd iechyd BBC Cymru

    Mae'r cwestiwn cyntaf i'r Prif Weinidog yn ymwneud â gwasanaethau brys yng Nghasnewydd ac Islwyn.

    Ysbyty'r Faenor ger Cwmbrân sy'n gyfrifol am y gwasanaethau hynny.

    Mae'r ffigyrau diweddaraf, ar gyfer Ebrill, yn dangos dim ond 49.2% o achosion dreuliodd lai na 4 awr yn yr uned frys, cyn cael eu derbyn, eu trosglwyddo neu gael mynd adref - o gymharu â tharged o 95%.

    Maen nhw hefyd yn dangos fod 1,168 o achosion lle'r oedd rhywun wedi gorfod aros dros 12 awr - er, yn ôl y targedau, ddylai neb aros cymaint â hynny.

    Ond mae'r ysbyty yn perfformio'n well na'r ddwy uned frys sy'n perfformio waethaf yng Nghymru sef Ysbyty Glan Clwyd ym Modelwyddan ac Ysbyty Maelor Wrecsam.

    Ysbyty'r Faenor
    Disgrifiad o’r llun,

    Ysbyty'r Faenor sy'n gyfrifol am wasanaethau brys yng Nghasnewydd ac Islwyn