ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, Getty Images
မြန်မာစစ်တပ်နဲ့ သူ့ အစိုးရဟာ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၀ ရက်ကနေ ဇူလိုင် ၃၁ ရက်အထိ ရက် ၁၀၀ ငြိမ်းချမ်းရေးအစီအစဉ်ဆိုပြီး စတင်ခဲ့ပေမဲ့ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အခြေအနေဟာ ပိုပြီးဆိုးရွားလာတယ်လို့ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂအထူးအစီရင်ခံစာတင်သွင်းသူ ကယ်လီ အန်း အက်ကယ်စ်-ကာရီ (Kelley Anne Eckels-Currie) က ပြောပါတယ်။
ရက် ၁၀၀ အတွင်း အရပ်သား ၇၅၃ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး အဲဒီသေဆုံးမှုတွေရဲ့ ၈၉ ရာခိုင်နှုန်းအတွက် မြန်မာစစ်တပ်နဲ့ စစ်တပ်လက်အောက်ခံ အရံတပ်ဖွဲ့တွေမှာ တာဝန်ရှိတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
ကြာသပတေးနေ့က လုပ်တဲ့ သူ့ရဲ့ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာသတင်းစာရှင်းလင်းပွဲမှာ အဲဒီလိုပြောခဲ့တာဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ လူ့အခွင့်အရေးအခြေအနေဟာ “ကပ်ဘေးဆိုက်တဲ့အခြေအနေ” ဖြစ်နေကြောင်း လည်းသူက သတိပေးပြောပါတယ်။
'' စစ်ပွဲဟာ အဆုံးသတ်မမြင်ရဘဲ ပိုမိုပြင်းထန်လာနေတယ်'' လို့ သူက ဆိုပါတယ်။
စစ်တပ်ဟာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုနဲ့ လက်နက်ကြီးပစ်ခတ်မှုတွေအပါအဝင် စစ်လက်နက်တွေကို အသုံးပြုပြီး စာသင်ကျောင်းတွေ၊ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုဌာနတွေ၊ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံတွေ၊ ဈေးတွေနဲ့ စစ်ဘေးရှောင်စခန်းတွေ အပါအဝင် အရပ်သားတွေနဲ့ သက်ဆိုင်တဲ့ အဆောက်အအုံတွေကို ဆက်လက်တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးနေတယ်လို့သူ့ရဲ့ အစီရင်ခံစာမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။
“ဒါတွေဟာ မတော်တဆဖြစ်ရပ်တွေ မဟုတ်ပါဘူး။ အရပ်သားပြည်သူတွေကို အကြောက်တရားဖြစ်စေဖို့နဲ့ လက်နက်ချအညံ့ခံလာအောင် ဖိအားပေးဖို့ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ထိခိုက်နစ်နာစေတာ ဖြစ်ပါတယ်” လို့ မစ္စ အက်ကယ်စ်-ကာရီက သတင်းထောက်တွေကို ပြောပါတယ်။
စစ်တပ်ရဲ့ မဟာဗျူဟာဟာ “ဖြတ်လေးဖြတ်” မူဝါဒအပေါ် အခြေခံထားတယ်လို့ အထူးအစီရင်ခံစာတင်သွင်းသူက ထောက်ပြပါတယ်။
အဲဒီမူဝါဒမှာ စစ်ကော်မရှင်ကို ခုခံနေတဲ့ ဒေသတွေကို အစားအစာ၊ အရင်းအမြစ်၊ လူသားချင်းစာနာမှုအကူအညီနဲ့ ထောက်ပံ့ကူညီရေးကွန်ရက်တွေ ဖြတ်တောက်ပိတ်ပင်ဖို့ ပါဝင်ပါတယ်။
စစ်တပ်ဟာ ဆက်သွယ်ရေးလိုင်းတွေ ဖြတ်တောက်တာ၊ သွားလာခွင့်ကန့်သတ်တာနဲ့ စစ်ဆေးရေးဂိတ်တွေ ချထားတာတွေကတစ်ဆင့် လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ ကူညီရေးလုပ်ငန်းတွေကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ အဟန့်အတားပြုနေတယ်လို့ သူက တွေ့ရှိထားပါတယ်။
အဲဒီလို ပိတ်ပင်မှုတွေကြောင့် နေရပ်စွန့်ခွာထွက်ပြေးနေရတဲ့ ပြည်သူတွေဆီ အစားအစာ၊ ဆေးဝါး၊ လောင်စာဆီနဲ့ အခြားမရှိမဖြစ်လိုအပ်တဲ့ ပစ္စည်းတွေ ပို့ဆောင်ပေးဖို့ အခက်အခဲဖြစ်နေရတယ်လို့လည်း အစီရင်ခံစာကဖော်ပြပါတယ်။
လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အကူအညီပေးနေသူတွေဟာလည်း နှောင့်ယှက်ခံရတာ၊ မတရားဖမ်းဆီးခံရတာ၊ နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းခံရတာနဲ့ သတ်ဖြတ်ခံရတာတွေ ကြုံတွေ့နေရပါတယ်။
ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, Getty Images
၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လအတွင်း အရှေ့တောင်ပိုင်းမြို့ဖြစ်တဲ့ ထားဝယ်မြို့မှာ လူသားချင်းစာနာမှုအကူအညီပေးရေးလုပ်သား သုံးဦးကို နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းပြီး သတ်ဖြတ်ခဲ့တယ်လို့ သတင်းတွေ ထွက်ပေါ်ခဲ့ပါတယ်။
မြန်မာနိုင်ငံမှာ ကြီးထွားလာနေတဲ့ တရားမဝင်စီးပွားရေးဟာ ပဋိပက္ခတွေရဲ့ နောက်ဆက်တွဲအကျိုးဆက်တစ်ခုသာ မဟုတ်တော့ဘဲ စစ်ပွဲကို ပိုမိုမောင်းနှင်နေတဲ့ အဓိကအကြောင်းရင်းတစ်ခု ဖြစ်လာနေကြောင်း အထူးအစီရင်ခံစာတင်သွင်းသူက သတိပေးပါတယ်။
စစ်ပွဲနဲ့ စီးပွားရေးစီမံခန့်ခွဲမှု အလွဲအမှားတွေကြောင့် တရားဝင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေ ကျဆင်းလာချိန်မှာ အွန်လိုင်းငွေလိမ်ဂိုဏ်းတွေ၊ တရားမဝင်သတ္တုတူးဖော်ရေးလုပ်ငန်းတွေ၊ လူကုန်ကူးမှုနဲ့ အဓမ္မခိုင်းစေမှုတွေ အပါအဝင် ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းတွေက အစားထိုးဝင်ရောက်လာနေပါတယ်လို့ သူကဆိုပါတယ်။
အဲဒီတရားမဝင်ဈေးကွက်က ရရှိတဲ့ အမြတ်အစွန်းတွေဟာ တရုတ်နဲ့ ရုရှားအပါအဝင် နိုင်ငံတွေကနေ စစ်လက်နက်တွေ ဝယ်ယူနိုင်ဖို့ စစ်တပ်ကို ငွေကြေးထောက်ပံ့ပေးနေသလို စစ်တပ်အတွင်း သစ္စာခံမှုကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ဖို့လည်း အထောက်အကူပြုနေတယ်လို့ မစ္စ အက်ကယ်စ်-ကာရီက ရှင်းပြပါတယ်။
နိုင်ငံအတွင်း ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းအများစုရဲ့ အဓိကအထောက်အပံ့ဖြစ်နေတဲ့ “ကျောရိုး” ဟာ တရုတ်နိုင်ငံက နိုင်ငံဖြတ်ကျော် ရာဇဝတ်ဂိုဏ်းကွန်ရက်တွေ ဖြစ်တယ်လို့ သူက ပြောပါတယ်။
အဲဒီကွန်ရက်တွေဟာ Tether လိုမျိုး ခရစ်ပ်တိုငွေကြေးပလက်ဖောင်းတွေနဲ့ TikTok၊ Meta၊ X လိုမျိုး လူမှုကွန်ရက်တွေကို အသုံးပြုပြီး သူတို့ရဲ့ လုပ်ငန်းတွေကို လည်ပတ်နေကြတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေမှာ ရှိနေတဲ့ အကျင့်ပျက်ခြစားမှုတွေကလည်း နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် လူကုန်ကူးမှုနဲ့ တရားမဝင်လုပ်ငန်းတွေကို အထောက်အကူပြုနေတယ်လို့ သူက ထပ်လောင်းပြောပါတယ်။
ဒီလို ရာဇဝတ်ဂိုဏ်းကွန်ရက်တွေကို ဖြိုခွဲဖို့ ကြိုးပမ်းရာမှာ အရပ်သားတွေကို ထိခိုက်နစ်နာမှုမရှိစေဖို့ ခက်ခဲကြောင်းကိုလည်း အထူးအစီရင်ခံစာတင်သွင်းသူက ထောက်ပြပါတယ်။
ငွေလိမ်ဂိုဏ်းတွေ အသုံးပြုနေတဲ့ Starlink အင်တာနက်ဝန်ဆောင်မှုကို ဖြတ်တောက်ဖို့ ကြိုးပမ်းမှုတွေကြောင့် လူသားချင်းစာနာမှုအဖွဲ့အစည်းတွေနဲ့ ဒေသခံပြည်သူတွေပါ အရေးကြီးတဲ့ ဆက်သွယ်ရေးဝန်ဆောင်မှုတွေ အသုံးပြုခွင့် ဆုံးရှုံးခဲ့ရတယ်လို့ လည်း သူက ဥပမာပေးပြောထားပါတယ်။
နေပြည်တော်ကတော့ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂအထူးအစီရင်ခံစာတင်သွင်းသူ ကယ်လီ အန်း အက်ကယ်စ်-ကာရီ ရဲ့ ပြောဆိုချက်နဲ့ သူ့ရဲ့ အစီရင်ခံစာအပေါ် တိုက်ရိုက်တုံ့ပြန်ထုတ်ပြန်တာမတွေ့ရသေးပါဘူး။
ဒါပေမဲ့ မကြာသေးခင်က ထုတ်ပြန်ထားတဲ့ နေပြည်တော်က ကုလသမဂ္ဂအတွင်းရေးမှူးချုပ်ရဲ့ မြန်မာနိုင်ငံ လူ့အခွင့်အရေးအခြေအနေဆိုင်ရာ ဆိုးရွာနေကြောင်းပြောထားတဲ့ အစီရင်ခံစာနဲ့ ပတ်သက်ပြီး နေပြည်တော် ဘက်ကတော့ ကန့်ကွက်ကြောင်း ပြောထားပါတယ်။
ကုလရဲ့ အဲဒီအစီရင်ခံစာဟာ ဘက်လိုက်ပြီး အချက်အလက်တွေ မှန်ကန်မှုမရှိဘူးဆိုတဲ့အကြောင်းပြချက်နဲ့ ကန့်ကွက်ပယ်ချထားပါတယ်။
အစီရင်ခံစာကို သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံရဲ့သဘောတူညီချက်မပါဘဲ အတည်ပြုတာဟာ အချုပ်အခြာအာဏာတန်းတူညီမျှမှုနဲ့ ဘက်လိုက်မှု ကင်းရှင်းရေးမူတွေကို ထိခိုက်စေတယ်လို့ ဝေဖန်ထားပါတယ်။
ဒါကြောင့် ကုလသမဂ္ဂအတွင်းရေးမှူးချုပ်ရဲ့အစီရင်ခံစာတစ်ခုလုံးနဲ့ အဲဒီထဲက အချက်အလက်တွေအပေါ် သဘောမတူကြောင်း၊ အစီရင်ခံစာကို ကန့်ကွက်ပယ်ချကြောင်း ကြေညာတယ်လို့ တုံ့ပြန်ထားတာလည်းရှိပါတယ်။
