ቀጥታ, ትራምፕ ጦራቸው በወሽመጡ ላይ ፈንጂ የሚያጠምዱ ጀልባዎች ላይ እንዲተኩስ ትዕዛዝ ሰጡ

የቀጥታ ሽፋን

1. ከ 42 ደቂቃዎች በፊትሊባኖስ፣ ከዋሺንግተኑ ድርድር በፊት አሜሪካ “እስራኤል ላይ ያላትን ተጽዕኖ” እንድትጠቀም ትፈልጋለች

   

   የፎቶው ባለመብት, Reuters

   የሊባኖስ ጠቅላይ ሚኒስትር፣ መንግሥታቸው አሜሪካ ከዋሺንግተኑ ንግግር በፊት “እስራኤል ላይ ያላትን ተጽዕኖ” እንድትጠቀም እንደሚፈልግ ለዋሺንግተን ፖስት ተናገሩ።

   ናዋፍ ሳላም ለጋዜጣው “አሜሪካ ወደጠራችው ወደዚህ ድርድር እየገባን ያለነው በእስራኤል ላይ ተጽዕኖ ማድረግ የምትችል መሆኑን በማመን ነው” ብለዋል።

   ጠቅላይ ሚኒስትሩ አክለውም “የተኩስ አቁም እንዲደረግ ሚናቸው ወሳኝ ነበር። ያላቸውን ተጽዕኖ እስራኤል ላይ መጠቀማቸውን ይቀጥላሉ ብለን እናምናለን” ብለዋል።

   የእስራኤል ጦር በደቡብ ሊባኖስ የሚያካሄደውን ዘመቻ እንደቀጠለ ሲሆን ሳላም አገራቸው እስራኤል ግዛታቸውን ሙሉ በሙሉ ለቅቃ እንድትወጣ እንደሚፈልጉ ተናግረው “የደህንነት ቀጣና ከሚባለው ጋር መኖር አንችልም” ብለዋል።

   እስራኤል ሄዝቦላህ ትጥቁን እንዲፈታ እንድምትፈልግ ተጠይቀው “በአንድ ሌሊት የሚከናወን ነገር አይደለም። ነገር ግን ዋናው ነገር ምንድን ነው ቁርጠኛ መሆናችንን አሳይተናል” ብለዋል።

2. ከ 2 ሰአት በፊትትራምፕ የባሕር ኃይሉ ፈንጂ የሚያሰቀምጡ ጀልባዎች ላይ “እንዲተኩስ እና እንዲገድል” አዘዙ

   

   የፎቶው ባለመብት, Reuters

   የአሜሪካው ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትራምፕ በሆርሙዝ ወሽመጥ ፈንጂ የሚያስቀምጥ ማንኛውንም ጀልባ “ተኩሳችሁ ግደሉ” ሲሉ ለባሕር ኃይላቸው ትዕዛዝ ሰጡ።

   “የአሜሪካ ባሕር ኃይል ማንኛውም ጀልባ ላይ እንዲተኩስ እና እንዲገድል አዝዣለሁ፤ ትናንሽ ጀልባዎች ምንም እንኳን ... በሆርሙዝ የባህር ወሽመጥ ፈንጂዎችን እያስቀመጡ ይሆናል" ሲሉ በትሩዝ ሶሻል ልጥፋቸው ላይ አስታውቀዋል።

   “ምንም ማመንታት አያስፈልግም” ያሉት ትራምፕ የአሜሪካ ፈንጂ “አስወጋጆች” ወሽመጡን “አሁን” እያጠሩ ነው ብለዋል።

   ዶናልድ ትራምፕ የባሕር ኃይላቸውን ፈንጂ የሚያጠምድ ማንኛውም የኢራን ጀልባ ላይ “ተኩሱና ግደሉ” ካሉ በኋላ፣ ኢራናውያን “መሪያቸው ማን እንደሆነ ለማወቅ ተቸግረዋል” ሲሉ በማኅበራዊ ሚዲያ ላይ ጽፈዋል።

   ትራምፕ በአገሪቱ ውስጥ “ወግ አጥባቂ” እና “ለዘብተኛ” በሆኑ ባለሥልጣናት መካከል ፍትጊያ መኖሩን ጨምረው ተናግረዋል።

   አሜሪካ የሆርሙዝ ወሽመጥን ሙሉ በሙሉ “እየተቆጣጠረች ነው” ያሉት ፕሬዚዳንቱ ካለ አሜሪካ ፈቃድ አንድም መርከብ እንደማይገባ እና እንደማይወጣ አስታውቀዋል።

3. ከ 2 ሰአት በፊትሕይወት “ጦርነትም ሰላምም በሌለባት” ኢራን

   

   የፎቶው ባለመብት, Anadolu via Getty Images

   አሜሪካ ከቴህራን ጋር የጀመረችውን የተኩስ አቁም ካራዘመች በኋላ በኢራን መደበኛ ሕይወት ቀጥሏል። የኢራን ሪፐብሊክ መንግሥት እስካሁን ድረስ በሁለተኛው ዙር የተኩስ አቁም ስለመሳተፉ በይፋ ያለው ነገር የለም።

   የተባበሩት መንግሥታት የልማት ኃላፊ አሌክሳንደር ዴ ክሮ ከ30 ሚሊዮን በላይ ሰዎች በኢራን ጦርነት በነዳጅ እና በማዳበሪያ አቅርቦት መስተጓጎል ወደ ድህነት ይገፋሉ ሲሉ ለሮይተርስ ተናግረዋል።

   አብዛኛው የዓለም ማዳበሪያ የሚመረተው በመካከለኛው ምሥራቅ ሲሆን አንድ ሦስተኛው የዓለም አቅርቦቶች በሆርሙዝ ባህር ወሽመጥ በኩል ያልፋሉ። ኢራን እና ዩናይትድ ስቴትስ ደግሞ ወሽመጡን ለመቆጣጠር እየተፋለሙ ነው።

   ኢራናውያን የምግብ እና የመሠረታዊ ሸቀጣ ሸቀጦች ዋጋ ማሻቀቡን ይናገራሉ። ጦርነቱ ከተጀመረ ጊዜ አንስቶ በአገሪቱ ኢንተርኔት እንደተቋረጠ ነው።

   

   የፎቶው ባለመብት, AFP

   

   የፎቶው ባለመብት, Getty Images

   

   የፎቶው ባለመብት, Anadolu via Getty Images

   

   የፎቶው ባለመብት, Anadolu via Getty Images

4. ከ 3 ሰአት በፊትየቀድሞው የአሜሪካ ዲፕሎማት ኢራን በጦርነት ውስጥ 'የመቆየት አቅም' አላት አሉ

   

   የፎቶው ባለመብት, CQ Roll Call

   የቀድሞው የአሜሪካ ዲፕሎማት ዴቪድ ሳተርፊልድ፣ ኢራን የምጣኔ ኃብት ጫና ከአሜሪካ እና ዶናልድ ትራምፕ የበለጠ የመቋቋም አቅም አላት አሉ።

   ዲፕሎማቱ አሜሪካ ከኢራን ጋር የምታደርገው ጦርነት ውጤት የሚወሰነው “ማን ረዥም ጊዜ [ጦርነት ውስጥ] ይቆያል” በሚለው ነው ብለዋል።

   “በእኔ እምነት ኢራን ረዥም ጊዜ [ጦርነት ውስጥ] መቆየት ትችላለች” ሲሉ ለቱዴይ ፕሮግራም ተናግረዋል።

   ዲፕሎማቱ አሜሪካ ሁለቱም ወገኖች ግጭቱ እንዲባባስ በሚያደርጉበት “ቅርቃር” ውስጥ ልትገባ ትችላለች ሲሉ አስጠንቅቀዋል።

   ሳተርፊልድ አሜሪካ ወታደራዊ እርምጃዎችን የምታጠናክር ከሆነ ኢራን በፍጥነት በባሕረ ሰላጤው በሚገኙ አገራት ላይ የበለጠ ጉዳት ታደርሳለች ብለዋል።

5. ከ 3 ሰአት በፊትየአሜሪካ ጦር በሕንድ ውቅያኖስ የምትቀዝፍ ማዕቀብ የተጣለባት የኢራን መርከብን መያዙን ገለጸ

   

   የፎቶው ባለመብት, US Department of Defence

   የአሜሪካ ጦር ከኢራን ነዳጅ የጫነች ማዕቀብ የተጣለባት መርከብን በቁጥጥር ስር ማዋሉን አስታወቀ።

   የመከላከያ ቢሮ በኤክስ ገጹ ላይ “የአሜሪካ ጦር ማዕቀብ በተጣለባት አገር አልባ መርከብ፣ ኤም/ቲ ማጅስቲክ ኤክስ፣ በሕንድ ውቅያኖስ በኩል ከኢራን ነዳጅ በማጓጓዝ ላይ ሳለች አስቁሞ ፍተሻ አካሄዷል" ብሏል።

   ቢሮው ለኢራን “የቁስ ድጋፍ ያደርጋሉ” ተብለው የሚጠረጠሩ መርከቦችን አስቁሞ መፈተሹን አንደሚቀጥል አስጠንቅቋል።

   የባሕር ትራንስፖርት ክልከላ ማለት ሕግ ተላልፏል ወይም ስጋት ነው ተብሎ የተጠረጠረ መርከብን መፈተሽ ወይም በቁጥጥር ስር ማዋልን ያካትታል።

   አሜሪካ በሆርሙዝ ወሽመጥ ላይ እገዳ ከጣለች ጀምሮ በርካታ መርከቦች እንዲመለሱ ወይንም እንዲቆሙ አድርጋለች።

   መርከቧ ከኢራን ርቃ በሕንድ ውቅያኖስ ላይ እየቀዘፈች የነበረ እንደሆነ ተገልጿል።

6. ከ 4 ሰአት በፊትኢራን በሆርሙዝ ወሽመጥ ከሚያልፉ መርከቦች ክፍያ መሰሰብብ መጀመሯን አስታወቀች

   

   የፎቶው ባለመብት, Getty Images

   ኢራን በሆርሙዝ ወሽመጥ በኩል ከሚተላለፉ መርከቦች የተሰበሰበ የመጀመሪያው የገንዘብ ክፍያ ወደ አገሪቱ ማዕከላዊ ባንክ አካውንት መግባቱን የኢራን ፓርላማ ምክትል አፈ ጉባኤ አስታወቁ።

   ታስኒም የተባለው የኢራን ዜና ወኪል ምክትል አፈ ጉባኤው ሃሚድሬዛ ሐጂ ባቤ ገንዘቡ ገቢ መደረጉን እንጂ ከማን እና እንዴት እንደተሰበሰበ ዝርዝር ማብረሪያ እንዳልሰጡ ዘግቧል።

   ክፍያው መሰብሰቡን በተመለከተ ከባለሥልጣኑ ባሻገር ቢቢሲ ከገለልተኛ ወገኖች ማረጋገጥ አልቻለም።

   ከአሜሪካ ጋር የተኩስ አቁም ከመደረጉ በፊት ኢራን በወሳኙ ሆርሙዝ በኩል “ወዳጅ” አገራት ብቻ እንዲተላለፉ የፈቀደች ሲሆን፣ በወሳኙ የባሕር ወሽመጥ የሚያልፉ መርከቦችም እንዲከፍሉ እንደምታደርግ ስትገልጽ ነበር።

   ይህ የኢራን ውሳኔ በአገሪቱ ፓርላማ ተቀባይነት ያገኘ ቢሆንም የሚከፈለው የገንዘብ መጠን ግን ግልጽ ሳይሆን ቆይቷል።

   ባለፈው መጋቢት ኢራን አስከ ሁለት ሚሊዮን ዶላር የሚደርስ ከፍተኛ መጠን ያለው ገንዘብ እያስከፈለች ነው በሚል ክስ የቀረበባት ሲሆን በሕንድ የሚገኘው ኤምባሲዋ ግን ዜናውን አስተባብሏል።

   ሌላ የኢራን ፓርላማ አባል “ኢራን በሆርሙዝ ወሽመጥ በኩል ከሚተለላፉ መርከቦች ገንዘብ መሰብሰቧን ከአስተማማኝ ምንጮች ሰምቻለሁ” ሲሉ ለታስኒም ዜና ወኪል አረጋግጠዋል።

   ጨምረውም “ከእያንዳዱ መርከብ የሚሰበሰበው የገንዘብ መጠን መርከቦቹ የያዙት ጭነት ዓይነት እና መጠንን መሠረት ደያረገ ሲሆን፣ ክፍያውም በኢራን የሚወሰን ነው” በማለት አገራቸው ያወጣችው መመሪያ ተግባራዊ እየሆነ መሆነን አመልክተዋል።

   ይህ ኢራን በወሽመጡ በኩል በሚያልፉ መርከቦች ላይ ክፍያ እንደምትሰበስብ ካስታወቀች በኋላ አሜሪካ ተቃወሞ ከማሰማቷ ባሻገር ፕሬዝዳንት ትራምፕ መርከቦች ለኢራን ምንም ዓይነት ክፍያ እንዳይፈጽሙ አስጠንቅቀው ነበረ።

7. ከ 6 ሰአት በፊትኢራን፤ አሜሪካ እና እስራኤል በባህረ ሰላጤው እና በወሽመጡ ላይ 'የጸጥታ መደፍረስ ምንጭ' ናቸው አለች

   

   የፎቶው ባለመብት, Getty Images

   የኢራን የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር የአሜሪካ እና የእስራኤል "ጥቃት" በባህረ ሰላጤ እና በሆርሙዝ ወሽመጥ "የጸጥታ ችግር ምንጭ" ነው አሉ።

   የኢራን መንግሥት በኤክስ ገፁ ላይ በተከታታይ ባጋራቸው ልጥፎች አባስ አራግቺ በቴህራን ከደቡብ ኮሪያ ልዩ መልዕክተኛ ጋር እንደተገናኙ ገልጿል።

   የውጭ ጉዳይ ሚኒስትሩ አገራት "እነዚህን ጥቃቶች በማውገዝ ግልፅ እና ጠንካራ አቋም እንዲወስዱ" ማሳሰባቸውን ጠቅሷል።

   ኢራን ደኅንነቷን እና ጥቅሟን ለመከላከል በዓለም አቀፍ ሕግ እርምጃዎችን ወስዳለች ማለታቸውም በልጥፉ ተካትቷል።

   አራግቺ አክለውም ለሚደርሰው ሁሉ “ኃላፊነቱ የሚወስደው ጥቃት ፈጻሚው ነው” ብለዋል።

   ኢራን በወሽመጡ ሁለት መርከቦችን "መያዟን" እና ሦስተኛ የጭነት መርከብ ላይም ጥቃት መሰንዘሯ ተገልጿል።

8. ከ 6 ሰአት በፊትየሰላም ስምምነት ሳይፈጸም የንግድ መርከቦች ጉዞ እንደማይጀምሩ የነዳጅ ጫኝ ኩባንያ ኃላፊ ተናገሩ

   

   የፎቶው ባለመብት, Reuters

   የሲውዲን ነዳጅ አጓጓዥ ኩባንያ የሆነው ‘ስቴና በልክ’ ዋና ስራ አስፈጻሚ በአሁኑ ሰዓት የኩባንያው መርከቦች በሆርሙዝ ወሽመጥ በኩል የሚያልፉበት “ምንም ዕድል” እንደሌለ ተናገሩ።

   የድርጅቱ ዋና ሥራ አስፈጻሚ ኤሪክ ሃኔል ከቢቢሲ ሬዲዮ 4 'ቱዴይ' ፕሮግራም ጋር በነበራቸው ቆይታ፤ "ይህንን አይነት እርምጃ ከመውሰዳችን በፊት” በውሃ መስመሩ በኩል በሰላም ለማለፍ “ከሁለቱም፤ ከኢራን እና አሜሪካ የደኅንነት ዋስትና ያስፈልገናል" ብለዋል።

   የንግድ መርከቦች በድጋሚ ጉዞ እንዲጀምሩ የሚያስችለው አስፈላጊ ሁኔታ ሊፈጠር የሚችለው የሰላም ስምምነት ሲፈረም ብቻ መሆኑን ገልጸዋል።

   "ከጥቂት ሳምንታት በፊት፣ እስከ ባለፈው ሳምንት ድረስ ባለው ጊዜ በአንድ ሳምንት ገደማ ውስጥ እንድናልፍ የሚያደርግ አንድ ነገር ይፈጠራል የሚል ተስፋ ነበረን" ያሉት ዋና ሥራ አስፈጻሚው፤ አሁን ግን ሁኔታው "የተቆለፈ" ሆኗል ሲሉ ስጋታቸውን ገልጸዋል።

9. ከ 6 ሰአት በፊትኢራንን እየመራ ያለው ማን ነው?

   

   የፎቶው ባለመብት, Reuters

   በኢራን በሚከናወኑ ዋና ዋና ጉዳዮች ውስጥ ጠቅላይ መሪው ሞጅታባ ኻሜኒ የመጨረሻውን ውሳኔ እንደሚያሳልፉ ይታወቃል።

   ነገር ግን በመጋቢት ወር ከተሾሙ ወዲህ በፎቶም ሆነ በቪዲዮ ለሕዝብ ታይተው አያውቁም። የኢራን መንግሥት ተደራዳሪዎች እየሠሩ ያሉት በኻሜኒ “ትዕዛዝ” መሠረት ነው።

   ጠቅላይ መሪው በቅርቡ በሰጡት መግለጫ ላይ የሚደረጉ ድርድሮችን በግልጽ ባያነሱም አሜሪካን ግን ተችተዋል።

   የኢራን ተደራዳሪዎች የሆኑት የፓርላማ አፈ ጉባዔው ሞሐማድ ባጋር ጋሊባፍ እና እንደ አባስ አራጋቺ ያሉ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ባለሥልጣናት ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ድምጻቸው ጎልቶ እየተሰማ ነው።

   ጋሊባፍ ከኢራን አብዮታዊ ዘብ ጋር ጥብቅ ትስስር አላቸው።

   የአብዮታዊ ዘቡ በተለይ በጦርነት ወቅት ከመደበኛው መከላከያ ከፍ ያለ ተጽዕኖ ነው ያለው።

   አብዮታዊ ዘቡ ከፍተኛ ወታደራዊ አመራሮቹን ቢያጣም ከአገሪቱ ፕሬዝዳንት ማሱድ ፔዜሽኪያን ትይዩ እየሰራ ነው።

   አገሪቱን በሚመለከቱ የተለያዩ ጉዳዮች ላይ መግለጫዎችን የሚያወጣ ቢሆንም ምን ያህል አቅም እንዳለው ግን ግልጽ አይደለም።

10. ከ 6 ሰአት በፊትትራምፕ ጦርነቱን ለመቋጨት "እንደማይጣደፉ" ተናገሩ

    

    የፎቶው ባለመብት, Getty Images

    የአሜሪካ ፕሬዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ ከኢራን ጋር የሚደረገውን የጦርነት ለመቋጨት “እየተጣደፉ አለመሆኑን” ለፎክስ ኒውስ ተናገሩ።

    ፕሬዝዳንቴ ከቴሌቪዥን ጣቢያው ጋር ባደረጉት የስልክ ቃለ መጠይቅ የኢራን ጋር የተደረሰውን እና ረቡዕ ዕለት የተጠናቀቀውን ተኩስ አቁም ያራዘሙት “የጊዜ ጫና” ኖሮባቸው እንዳልሆነ ገልጸዋል።

    “ጥሩ ስምምነት” ላይ እንዲደረስ እንደሚፈልጉ የተናገሩት ትራምፕ፤ ጦርነቱን ለመቋጨት “እንደማይጣደፉ” አስረድተዋል።

    የዋይት ሐውስ ፕሬስ ሴክሬታሪ ካሮሊን ሌቪት ከኢራን ጋር የሚደረገው ድርድር “መቀጠሉን” እና ፕሬዝዳንቱ “ቀይ መስመሮቻቸውን በእጅጉ ግልጽ” ማድረጋቸውን ገልጸው ነበር። ከትራምፕ ፍላጎቶች አንዱ ኢራን ያበለጸገችውን የዩራኒየም ክምችት ለአሜሪካ አሳልፋ መስጠት አለባት የሚል ነው።

    አሜሪካ ስለ ድርድሩ “ከኢራን አገዛዝ ምላሽ ለማግኘት እየጠበቀች” መሆኑን የተናገሩት ቃል አቀባይዋ፤ “እስካሁን ወጥ የሆነ መልዕክት መላክ አልቻሉም፤ ለዚህም ነው ፕሬዝዳንቱ የተኩስ አቁሙን ለማራዘም የወሰኑት” ብለዋል።

11. ከ 8 ሰአት በፊትእስራኤል ጋዜጠኛን ዒላማ ያደረገ የአየር ጥቃት ፈጽማለች ስትል ሊባኖስ ከሰሰች

    

    የፎቶው ባለመብት, AP

    የሊባኖስ ጠቅላይ ሚኒስትር ረቡዕ ዕለት እስራኤል በደቡባዊ ሊባኖስ በፈጸመችው የአየር ድብደባ አንዲት ጋዜጠኛ ገድላ ሌላ ሰው በማቁሰል የጦር ወንጀል ፈጽማለች ሲሉ ከሰሱ።

    ግድያው የተፈጸመው እስራኤል እና ሊባኖስ ዛሬ በዋሽንግተን ሁለተኛ ዙር ውይይታቸውን ለማድረግ ዝግጅት እያደረጉ ባሉበት ጊዜ ነው።

    የሊባኖስ ባለሥልጣናት ጋዜጠኛ አማል ካሊልን እና ዘይነብ ፋራጅ የመጀመርያው ጥቃት ከተፈጸመ በኋላ በአንድ ቤት ውስጥ ተጠልለው ባሉበት ወቅት ሆነ ተብሎ ዒላማ መደረጋቸውን ገልጸዋል።

    እስራኤል አስቀድማ በፈጸመችው ጥቃት አንድ ተሽከርካሪ የመታች ሲሆን በዚህም ሁለት ሰዎች ተገድለዋል።

    ባለሥልጣናቱ የእስራኤል የመከላከያ ሠራዊት ታይሪ መንደር ውስጥ ጋዜጠኞችን ለማትረፍ እየሄደ የነበረ አምቡላንስ ሆነ ተብሎ ዒላማ መደረጉን ጨምረው ተናግረዋል።

    የ43 ዓመቷ ካሊል በሊባኖስ ለሚታተም አል-አክባር ለሚባል ጋዜጣ ትሰራነበር። በመኪና ውስጥ የነበሩት እና በጥቃቱ የተገደሉት ሁለት ሰዎች ስም አልተገለጸም።

    የእስራኤል መከላከያ ሠራዊቱ የሕይወት አድን ቡድኖች ወደ አካባቢው እንዳይደርሱ ከልክሏል መባሉን አስተባብሎ ጋዜጠኞችን ዒላማ እንዳላደረገ ተናግሯል።

12. ከ 8 ሰአት በፊትየቱርክ ፕሬዚዳንት የኢራን ጦርነት “አውሮፓን ማዳከም” ጀምሯል አሉ

    

    የፎቶው ባለመብት, Reuters

    የቱርክ መሪ ረሲብ ታይብ ኤርዶጋን ከጀርመኑ ፕሬዚዳንት ፍራንክ ዋልተር ስቴህንሚየር ጋር በነበራቸው የስልክ ውይይት ወቅት የኢራን ጦርነት “አውሮፓን ማዳከም” ጀምሯል አሉ።

    የቱርክ ፕሬዚዳንት ጽህፈት ቤት በማኅበራዊ ሚዲያ ገጹ ላይ ባጋራው ጽሑፍ ሁለቱ መሪዎች በስልክ የተወያዩት ረቡዕ ዕለት መሆኑን አስታውቋል።

    ፕሬዚዳንቶቹ በውይይታቸው የሁለቱን አገራት ግንኙነት፣ በኢራን እና የዩክሬን እየተካሄዱ ያሉ ጦርነቶችን አንስተው ተወያይተዋል።

    ጽህፈት ቤቱ በልጥፉ “ፕሬዚዳንት ኤርዶጋን በቀጣናችን እየተካሄደው ያለው ጦርነት አውሮፓን ማዳከም መጀመሩን አንስተዋል፤ እንዲሁም ሰላም ተኮር በሆነ አቀራረብ የሚቀረፍ ካልሆነ በጦርነቱ ወቅት የሚደርሰው ውድመት እጅግ የባሰ ይሆናል” ሲል የፕሬዝዳንቱን ንግግር ጠቅሷል።

13. ከ 9 ሰአት በፊትዋይት ሐውስ ኢራን በየቀኑ 500 ሚሊዮን ዶላር እያጣች ነው አለ

    

    የፎቶው ባለመብት, Getty Images

    ፕሬዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ የተኩስ አቁም ስምምነቱን ያራዘሙት በጦርነቱ የተጎዳው የኢራን አመራር በመፍረክረኩ እና ግጭቱን ለማስቆም የሚያስችል ምክረ ሃሳብ ለማቅረብ ጊዜ ስለሚያስፈልገው መሆኑን ተናገሩ።

    በተጨማሪም አሜሪካ ወደ ኢራን ወደቦች የሚገቡ ሆነ የሚወጡ መርከቦች ላይ የጣለችው ክልከላ አሁንም ተፈጻሚ እንደሚሆን ተናግረዋል።

    ይህ እርምጃ ኢራን ላይ ምጣኔ ሀብታዊ ጫና ለመፍጠር ያሰበ ሲሆን ቴህራን በበኩሏ እንደ ጦርነት እርምጃ ቆጥራዋለች።

    የዋይት ሐውስ ፕሬስ ሴክሬታሪያት ካሮሊን ሌቪት የአሜሪካ ዕቅድ እየሰራ መሆኑን ለጋዜጠኞች ተናግረዋል።

    "በዚህ እገዳ ኢኮኖሚያቸውን ሙሉ በሙሉ አንቀን ይዘነዋል። በቀን 500 ሚሊዮን ዶላር እያጡ ነው። የኻርግ ደሴት ሙሉ በሙሉ ሞልቷል። የነዳጅ ዘይት ማስገባትም ሆነ ማሰወጣት አይችሉም" ብለዋል።

    "ፕሬዝዳንት ትራምፕ በእነሱ ላይ ባደረሱት በዚህ የኢኮኖሚ ጫና ምክንያት ለሠራተኞቻቸው እንኳን ደመወዝ መክፈል አይችሉም" ሲሉም ገልጸዋል።

    የተራዘመው የተኩስ አቁም ስምምነት የሚያበቃበት ቀን ባይቀመጥም፣ ኢራን የሆርሙዝን የባህር ወሽመጥ ዳግም እንደማትከፍት በመግለጿ ሁለቱ ወገኖች ተፋጥጠዋል።

    ዋይት ሐውስ ትራምፕ በሁኔታው ደስተኛ መሆናቸውን ሲገልጽ አሜሪካ አሁንም ወሽመጡም ሆነ የኢራን ጉዳይ በቁጥጥሯ ሥር እንደሆነ ገልጸዋል።

14. ከ 9 ሰአት በፊትአሜሪካ የተኩስ አቁም ስምምነቱን ካራዘመች በኋላ ኢራን ለሰላም ድርድር ክፍት መሆኗን ገለጸች

    

    የፎቶው ባለመብት, EPA/Shutterstock

    ፓኪስታን በአሜሪካ እና ኢራን መካከል ለሚደረገው ሁለተኛ ዙር የሰላም ድርድር ዝግጅቷን ቀጥላለች።

    ነገር ግን ከአሜሪካ ወይም ከኢራን የተውጣጡ ልዑካን ቡድን ይሳተፉ እንደሆን እስካሁን ማረጋገጥ አልተቻለም።

    የኢራኑ ፕሬዝዳንት ማሱድ ፔዜሽኪያን ቴህራን አሁንም ለውይይት ክፍት እንደሆነች ቢናገሩም፣ የአሜሪካ "ስምምነቶችን መጣስ፣ እገዳ እና ዛቻዎች ለእውነተኛ ድርድር ዋና ዋና እንቅፋቶች ናቸው" ብለዋል።

    ዓለም "ማለቂያ የሌለውን ግብዝነት የተሞላበት ንግግር እያየ" ነው ሲሉም አክለዋል።

    የአሜሪካን ልዑክ እንደሚመሩ የሚጠበቁት ምክትል ፕሬዝዳንት ጄዲ ቫንስ አሁንም በአሜሪካ ይገኛሉ።

    ይህ በእንዲህ እንዳለ የአሜሪካው ፕሬዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ ረቡዕ ዕለት ሊጠናቀቅ የነበረውን የተኩስ አቁም ስምምነት አራዝመዋል።

    ከኢራን ጋር እያደረጉት ያለው ጦርነት መቼ እንደሚቆም “ የጊዜ ገደብ አልተቀመጠም" ሲሉ አክለዋል።

    የዋይት ሐውስ የፕሬስ ሴክሬታሪ ካሮላይን ሌቪት እንደተናገሩት የተራዘመው ተኩስ አቁም የሚያበቃበት የጊዜ ገደብ የለውም።

    በሆርሙዝ የባህር ወሽመጥ ዙሪያ ውጥረቱ ቀጥሏል። የኢራን ዋነኛ ተደራዳሪ አሜሪካ እና እስራኤል "የተኩስ አቁም ስምምነቱን በግልጽ በመጣሳቸው" ውሳኙ የባሕር መተላለፊያ ሊከፈት "አይቻልም" ብለዋል።

15. 22 ሚያዚያ 2026ትራምፕ ከኢራን ጋር በሚቀጥሉት ጥቂት ቀናት ሁለተኛው ዙር ድርድር ሊደረግ እንደሚችል ተናገሩ

    

    የፎቶው ባለመብት, Getty Images

    ዶናልድ ትራምፕ ከኢራን ጋር የሚደረገው ሁለተኛ ዙር የሰላም ድርድር አርብ ዕለት “ሊጀመር ይችላል" ማለታቸውን ኒውዮርክ ፖስት ዘገበ።

    ጋዜጣው የፓኪስታን ባለሥልጣናትን ጠቅሶ "ከ36 እስከ 72 ሰዓታት" ባሉት ጊዜያት ውስጥ ውይይቱ ሊጀመር እንደሚችል ዘግቧል።

    የፓኪስታን ባለሥልጣናት ያሉትን በሚመለከት የተጠየቁት ትራምፕ በጽሑፍ መልዕክት "ሊሆን ይችላል!" በማለት መልሰዋል።

    ትራምፕ ረቡዕ ዕለት የሚያበቃውን የሁለቱን አገራት የተኩስ አቁም በትናንትናው ዕለት ሲያራዝሙ የኢራን አገዛዝ ጦርነቱን ለማቆም የሚያስችል "የተቀናጀ ሀሳብ" ለማምጣት ተጨማሪ ጊዜ እንደሚያስፍለገው ተናግረው ነበር።

16. 22 ሚያዚያ 2026ኢራን ምን ያህል የዩራኒየም ክምችት አላት?

    

    የፎቶው ባለመብት, Getty Images/BBC

    አሁኑ ባለው ድርድር ውስጥ ዋነኛው መነጋገሪያ የኢራን የበለፀገ የዩራኒየም ክምችት ምን መሆን አለበት የሚለው ነው።

    ጦርነቱ ሲጀመር ኢራን 440 ኪሎ ግራም ዩራኒየም እንዳላት እና ይህም 60 በመቶ የበለጸገ መሆኑን አንድ የአሜሪካ ባለሥልጣን ተናግረው ነበር።

    ይህም ጦር መሣሪያ ለማምረት ወደሚያስችለው 90 በመቶ የበለጸገ ዩራኒየም በአንፃራዊነት በፍጥነት ሊያድግ ይችላል።

    ኢራን በተጨማሪም 20 በመቶ ድረስ የበለጸገ 1,000 ኪሎ ግራም፣ እንዲሁም 3.6 በመቶ ገደማ የበለጸገ 8,500 ኪሎ ግራም ዩራኒየም አላት።

    ይህም በተለምዶ ለሰላማዊ አገልግሎት ማለትም ለኃይል ማመንጨት ወይም ለሕክምና ምርምር ይውላል።

    ወደ ኒውክሌር ጦር መሣሪያነት ሊቀየር የሚችለው በከፍተኛ ደረጃ የበለፀገ ዩራኒየም በአብዛኛው በኢስፋሃን እንደተከማቸ ይታመናል። ተቋሙ ባለፈው ዓመት በአሜሪካ እና በእስራኤል የአየር ድብደባ ዒላማ ከተደረጉት የኢራን ሦስት የመሬት ውስጥ የኒውክሌር ጣቢያዎች አንዱ ነው።

    ይሁን እንጂ በከፍተኛ ደረጃ ከበለፀገው ዩራኒየም ምን ያህል በሌሎች ቦታዎች እንደተከማቸ ግልጽ አይደለም።

    ምንጮች እንደሚሉት ቴህራን ለ20 ዓመት ኒውክሌር እንዳታበለጽግ የተቀመጠውን እገዳ ውድቅ አድርጋለች። በምትኩ ጦርነቱ ከመፈንዳቱ በፊት ያቀረበችውን የአምስት ዓመት ገደብ ለድርድር አቅርባለች።

    በተጨማሪም 440 ኪሎ ግራም የበለፀገውን የዩራኒየም ክምችት እንድታስረክብ የቀረበውን ጥያቄ ውድቅ አድርጋለች።

    ይህም ቀደም ሲል 60 በመቶ የበለፀገውን ዩራኒየሟን ለማዳከም በሚለው አቀወማ ጸንታለች።

    የዓለም አቀፉ የአቶሚክ ኢነርጂ ኤጀንሲ ኃላፊ ራፋኤል ግሮስ ባለፈው ዓመት በጥቅምት ወር ለኤፒ እንደተናገሩት ይህ መጠን የበለጠ ቢበለጽግ 10 የኒውክሌር ቦምቦች ለማምረት በቂ ይሆናል።

    ኢራን የበለጸገ የዩራኒየም ክምችት አላት? የኒውክሌር ጦር መሣሪያ መገንባት ትችላለች?

17. 22 ሚያዚያ 2026የኮንዶም ዋጋ በኢራን ጦርነት ምክንያት በ30 በመቶ ሊጨምር ይችላል ተባለ

    

    የፎቶው ባለመብት, AFP via Getty Images

    የዓለማችን ግዙፉ የኮንዶም አምራች ኩባንያ ካሬክስ ኃላፊ በኢራን ጦርነት ምክንያት ለምርቶቹ የሚያስፈልጉ ጥሬ ዕቃዎች አቅርቦት ማስተጓጎሉን ከቀጠለ ኩባንያው ዋጋውን እስከ 30 በመቶ ወይም ከዚያ በላይ እንደሚጨምር አስታወቁ።

    የካሬክስ ዋና ሥራ አስፈፃሚ ጎህ ሚያህ ኪያት ለመገናኛ ብዙኃን እንደተናገሩት ግጭቱ ከተጀመረበት ጊዜ ጀምሮ የምርት ወጪ በከፍተኛ ሁኔታ ጨምሯል።

    ማሌዥያ የሚገኘው ይህ ኩባንያ በዓመት ከአምስት ቢሊዮን በላይ ኮንዶሞችን ያመርታል።

    ዘንድሮ የኮንዶም ፍላጎት በ30 በመቶ ገደማ ጭማሪ ያሳየ ቢሆንም የጭነት ወጪ በመጨመሩ እና የመርከብ ጉዞ መስተጓጎል እየተባባሰ በመምጣቱ እጥረት መፈጠሩን ጎህ ተናግረዋል።

    "በአስቸጋሪ ጊዜያት ኮንዶም የመጠቀም አስፈላጊነት የሚጨምረው የወደፊት ሕይወትን፣ በሚቀጥለው ዓመት ሥራ ይኖርዎት እንደሆነ እርግጠኛ ስላልሆኑ ነው" ሲሉ ለብሉምበርግ ተናግረዋል።

    "አሁን ልጅ ከወለዱ፣ ሌላ ተጨማሪ ሰው መመገብ ይኖርብዎታል" ሲል አክሏል።

    የዓለማችን ግዙፉ የኮንዶም አምራች በኢራን ጦርነት ምክንያት የዋጋ ጭማሪ ሊያደርግ ነው

18. 22 ሚያዚያ 2026የሊባኖስ የተኩስ አቁምን ለማራዘም ንግግር እየተደረገ መሆኑን የአገሪቱ ፕሬዚዳንት ገለጹ

    

    የፎቶው ባለመብት, Getty Images

    የሊባኖስ ፕሬዚዳንት ጆሴፍ አውን አገራቸው ከእስራኤል ጋር የጀመረችውን የአስር ቀን “የተኩስ አቁም ስምምነት የጊዜ ገደብ ለማራዘም” ንግግር እየተደረገ መሆኑን ገለፁ።

    ሊባኖስ እና እስራኤል ሐሙስ ዕለት በዋሺንግተን ተገናኝተው ለመነጋገር ቀጠሮ ይዘዋል። በሁለቱ አገራት መካከል የአስር ቀን የተኩስ አቁም ስምምነት የተደረሰው ባለፈው ሳምንት ነበር።

    አውን በኤክስ ገጻቸው ላይ ውይይቶቹ የተዘጋጁት “የእስራኤል ጥቃት ሙሉ በሙሉ በሚቆምበት፣ እስራኤል ከሊባኖስ ግዛቶች ለቅቃ በምትወጣበት፣ እስረኞችን በመመለስ፣ በዓለም አቀፍ ድንበሮች አካባቢ ወታደሮች በማሰማራት እና በጦርነቱ የወደሙትን መልሶ በመገንባት ላይ ነው።”

    አውን የሊባኖስ አቋምን ሲናገሩ “የምንደራደርበት ግልጽ ነው፤ ከሊባኖስን ሉዓላዊነት እና ጥቅም በስተቀር ምንም ዓይነት ስምምነት፣ ድርድር፣ እጅ መስጠት አይኖርም” ብለዋል።

    ፕሬዚዳንቱ በዚሁ ልጥፋቸው ላይ ከአሜሪካ የተገኘው ድጋፍ ለሊባኖስ "ማባከን የሌለብንን ዕድል" ፈጥሮልናል ብለዋል።

19. 22 ሚያዚያ 2026የነዳጅ ዋጋ በመናሩ የጀመርን አየር መንገድ 20 ሺህ በረራዎችን ሊያቆም ነው

    

    የፎቶው ባለመብት, Getty Images

    በነዳጅ ዋጋ መጨመር ምክንያት የጀርመን አየር መንገድ፣ ሉፍታንዛ፣ በመጪዎቹ ወራት በአውሮፓ ውስጥ የሚያደርጋቸውን 20 ሺህ የአጭር ርቀት በረራዎችን እንደሚያቆም አስታወቀ።

    አሜሪካ እና እስራኤል ከኢራን ጋር ጦርነት ከጀመሩ በኋላ የአውሮፕላን ነዳጅ ዋጋ በእጥፍ በመጨመሩ የአጭር ርቀት በረራዎችን አክሳሪ አድርጓቸዋል።

    በዚህም ምክንያት በርካታ አየር መንገዶች በረራዎቻቸውን የቀነሱ ሲሆን፣ ሌሎች ደግሞ በትኬት ዋጋቸው ላይ ጭማሪ አድርገዋል።

    ጦርነቱ የሚካሄድበት የባሕረ ሰላጤው አካባቢ የአውሮፕላን ነዳጅ ዋነኛው ምንጭ ሲሆን፣ አብዛኛው ነዳጅም በጦርነቱ ምክንያት በተዘጋው በሆርሙዝ ወሽመጥ በኩል የሚተላለፍ ነው።

    የአውሮፓ አገራት ያላቸው የአውሮፐላን ነዳጅ ክምችት እየተሟጠጠ ባለበት በአሁኑ ጊዜ፣ ክምችቱ በሳምንታት ውስጥ ሊያልቅ እንደሚችል ዓለም አቀፉ የኤነርጂ ተቋም አስጠንቅቋል።

    ሉፍታንዛ እንዳስታወቀው በአውሮፓ ውስጥ የሚያደርጋቸውን በረራዎች በከፍተኛ መጠን የሚቀንስ ቢሆንም፣ የረጅም ርቀት ዓለም አቀፍ በረራዎቹ ባሉበት ይቀጥላሉ።

    የአየር ትራንስፖርት ተንታኞች እንደሚሉት በመካከለኛው ምሥራቅ የሚካሄደው ጦርነት ከቀጠለ በአውሮፕላን ትኬት ዋጋ ላይ የበለጠ ጭማሪ እንደሚደረግ እንዲሁም በርካታ በረራዎች እንደሚሰረዙ አስጠንቅቀዋል።

20. 22 ሚያዚያ 2026ኢራን ብሔራዊ ጥቅሟን ለማስከበር ‘አስፈላጊውን እርምጃ’ እንደምትወስድ ገለጸች

    

    የፎቶው ባለመብት, Reuters

    በኢራን እና በአሜሪካ መካከል የሚካሄደው ድርድር እየተጠበቀ ባለበት በአሁኑ ጊዜ ኢራን ብሔራዊ ጥቅሟን እንደምታስከብር አሳወቀች።

    የኢራን የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ቃል አቀባይ ኢስማኤል ባጋይ በቴሌግራም ላይ ባሰፈሩት መልዕክት፣ አገራቸው “ብሔራዊ ጥቅሞቿን እና ደኅንነቷን ለመጠበቅ አስፈላጊ እና ተገቢውን እርምጃ ትወስዳለች” ብለዋል።

    ቃል አቀባዩ ጨምረውም ከአሜሪካ ጋር የሚደረገውን ድርደር እያሸማገለች ባለችው ፓኪስታን በኩል እየቀረበ ያለውን የተኩስ አቁም ጥያቄን በተመለከተ አገራቸው በፖለቲካው መስክ ያለው ሁኔታ “በቅርበት እየተከታተለች” መሆኗን መግለጻቸውን የኢራን የዜና ወኪል ኢርና ዘግቧል።

    ለሁለት ሳምንት የቆየው የተኩስ አቁም ሲጠናቀቅ ፕሬዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ በኢራን ያለው መንግሥት “በከባድ ሁኔታ መፍረክረኩን” በመጥቀስ ከፓኪስታን በኩል የቀረበላቸውን ጥያቄ መቀበላቸውን አሳውቀዋል።

    ቃል አቀባዩ ባጋይ ከአሜሪካ ጋር ስለሚደረግ ቀጣይ ድርድር ተጠይቀው “ዲፕሎማሲ ብሔራዊ ጥቅም እና ደኅንነትን የማስጠበቂያ መሳሪያ ነው፤ ይህንን ለመጠቀም አስፈላጊ እና አሳማኝ ሁኔታ መኖሩን ስናረጋግጥ. . . እርምጃ እንወስዳለን” ብለዋል።