KALLATTIIN, 'Ameerikaan sichi Ulaa Hormuuz to'achuu hin dandeessu' - Iraan

Haguuggii Tamsaasa Kallattii

1. Sa'aatii 2 duraDhuguma Konteen Yunaayitid 'baraaruuf' gara Old Tiraafold dhufuuf jedhaa?

   

   Madda suuraa, Getty Images

   Leenjisaan lammii Xaliyaanii Antooniyoo Konteen erga gara Maanchistar Yunaayitid dhufuu malu jedhamee odeeffamuu eegalee deebii kennan.

   Leenjisaan duraanii Chelsii kuni Maayikil Kaarik bakka bu'uuf boordii Yunaayitid waliin dubbachuu Gaazexaan Xaaliyaanii La Repubblica jedhamu gaafa Kamisaa gabaasee ture.

   Yunaayitid gaafa Roobii Chaampiyeens Liigii irratti kilabii Koomoo waliin taphatee 4fi 1'n erga mo'amee booda kaarik irratti dhiibbaan cimeera.

   Akka gabaasa gaazexaa kanaatti, Koonteen yoo gara Yunaayitid dhufa ta'e hojjetaa ofii fidatee akka dhufu akkasumas imaammata jijjiirraa taphattootaa irratti to'annoo guutuu akka qabaachu barbaadu hime.

   Haa ta'u malee, Koonteen deebii kenneen fedhiis qabaatu ammatti garuu marii kilabii biraa leenjisu keessa akka hin jirre dubbate.

   ''Maqaan kiyya kilaboota baay'ee waliin dhahamaa jira'' kan jedhe Koonteen, kunis ta'u mariin bilchaataa kilabii biraa leenjisuuf geessisu akka hin jirre ibse.

   Leenjisaan Maanchistar Yunaayitid Maayikil Kaarik irra deddeebiin qabxii dhabuun isaa egereen isaa akka gaaffii seenu godheera.

2. Sa'aatii 3 duraNaayiroobii keessatti gamoon jige namoonni keessatti danqamaniiru jedhamee sodaatame

   Gamoon ijaarsarra jiru magaalaa guddoo Keeniyaa, Naayiroobii bakka gabaan guddaa keessatti argamu, Islii, keessatti jige.

   Gamoo kana keessatti namoonni keessatti danqamaniiru jedhamee akka sodaatamu bulchiinsi magaalichaa beeksiseera.

   Gamoon kuni ijaarsarra akka tureefi lubbuu baraartonni bakkichatti bobba'uu miidiyaaleen Keeniyaa gabaasaniiru.

   Rooyitars gamoon kuni abbaa darbii 12 akka ta'e yoo ibsan miidiyaaleen kaan immoo isaa ol akka ta'e eeru.

   Sababni gamoo kanaa jijjiguu maal akka ta'e akka adda hin baane Rooyitars gabaaseera.

   Waajjirri bulchaa magaalaa Naayiroobii Joonsan Sakaajaa akka beeksisetti, mana jalaa gamoo kanaa keessatti namoonni keessa jiraatuu malu.

   Miidiyaan Keeniyaa Star jedhamu akka gabaasetti, namoonni gamoo jijjige jala jiru jedhamee akka sodaatamu gabaaseera.

   Isliin bakkee gabaa beekamaa magaalaa Naayiroobii keessatti argamu yoo ta'u bakkee lammiileen Itoophiyaas itti baay'atanidha.

3. Sa'aatii 4 duraLoltoonni Israa'el lama Weest Baankitti haleellaa hidhattoota Filisxeemota ta'uu hin oollen ajjeefaman

   

   Madda suuraa, AFP

   Loltoonni Israa'eel lama dhukaasa hidhattoota Filisxeemota ta'uu shakkamaniin naannoo Weest Baanki kan Israa'eeliin dhuunfatame keessatti ajjeefamuu waraanni Israa'el beeksiseera.

   Hidhattoonni kunneen rasaasan rukutamanii ajjeefamuu dura lammiilee Israa'eel sadii miidhuu aangawoonni dubbataniiru.

   Gochi kun buufata sakatta'iinsa loltootaa kan seensa magaalaa Kebroon irratti raawwatame.

   Ministirri Muummee Israa'eel Benjaamiin Netaaniyaahuu kanaaf deebii kennaniin, raayyaan ittisaa Jimaata booda jalqabee naannoo Weest Baank guutummaatti cufuuf akka qophaa'u ajajuu isaanii dubbatan.

   Haleellaan kun wayita muddamaa, wayitii qubattoonni Yihuudotaa finxaaleyyii ta'an Filisxeemota oomisha zayituunaa sassaabbatan irratti xiyyeeffataniifi filannoon waliigalaa Israa'eel guyyoota afur keessatti gaggeeffamuuf deemutti, yeroo sodaan nageenyaa fi mormiin jabaan jirutti raawwatame.

   Viidiyoon BBC'dhaan mirkanaaye akka argisiisutti, loltootaafi namoota meeshaa hidhatan gidduutti walitti dhukaasni jabaan adeemsifameera.

   Waraanni Israa'eel akka beeksisetti, konkolaataa namoota haleellaa raawwatan sanaa keessaa meeshaalee waraanaa baay'ee argateera.

   Akka waraanni Israa'el amanutti, namoonni meeshaa hidhatan kunnneen Daandii Guddaa 35 jedhamu kan dhiyoo jiru irratti haleellaa baay'ee guddaa ta'e raawwachuuf karoorfatanii turan, ta'us garuu buufata sakatta'iinsaa kanaan walitti bu'an. Kanaafuu, dhumarratti achumatti dhukaasa banuuf murteessan.

4. Sa'aatii 4 duraRSF beekaa hospitaalotarratti qiyyaafate - Qorannoo BBC

   

   Madda suuraa, El-Fasher residents had little access to healthcare during the long siege of the city

   Hidhattoonni RSF Sudaan keessatti waraana biyyattii lolaa jiran yeroo magaalaa el Faasher marsanii turaniifi waggaa dura yeroo to'atan bu'uuraalee fayyaa magaalattii tooftaadhaan mancaasuu qorannoon BBC'n taasise bira gahe.

   Argannoo BBC kana irratti kan dubbatan hogganaan olaanaa Komishinii Mirga Namoomaa UN Volker Tuurk, ''waan baay'ee nama jeequ'' jedhan.

   Hidhattoonni RSF garuu argannoo kana balaaleeffataniiru. Kuni maqaa hidhattoota keenyaa balleessuuf taasifamaa jirudha jedhan.

   BBC'n maddeen lafa jiran irraa yoo xiqqaate haleellaa garagaraa 43 hospitaalotaafi buufataalee fayyaarratti raawwate walitti qabeera.

   Akkaataa seera idil addunyaatti yeroo walitti bu'iinsaa dhaabbilee fayyaafi hojjettoota isaanii irratti xiyyeeffachuun seeraan aladha.

   Magaalaan El-Fasheer Lixa Sudaanitti kan argamu yoo ta'u waraanni Sudaanitti waggaa sadii ol dura eegale ammallee hin dhaabbatiin jira.

   

5. Sa'aatii 5 dura'Ameerikaan sichi Ulaa Hormuuz to'achuu hin dandeessu'- Iraan

   

   Madda suuraa, Press Office of Islamic Revolutionary Guard Corps / Handout/Anadolu via Getty Images

   Ajajaan Humna Galaanaa Eegdota Warraaqsa Iraan (IRGC), Alii Azmaayii, Ameerikaan Galoogalaana Peershiyaa gadhiistee baateetti jechuun dubbatan.

   Alii Azmaayii ibsa isaaniin: "Har'a Ameerikaanonni Galoogalaana Peershiyaa keessa hin jiran. Ulaa Hormuz irraa fageenya kiilomeetira 600 hanga 700 ta'utti duubatti deebi'aniiru, akkasumas dooniiwwan isaanii naannawa kanatti hin mul'atan," jedhan.

   Kana malees, Ameerikaan sichi Ulaa Hormuz keessatti gahee tokkoyyuu akka hin qabne ibsan. Ibsi kun kan kenname erga Ameerikaan lammiileen ishee naannoo Galoogalaana Peershiyaa gadi dhiisanii akka ba'an ajajjee guyyoota lama boodadha.

   Sa'aatii muraasa dura, Prazidentiin Ameerikaa Doonaald Tiraamp, filannoo marsaa walakkeessaa kan Ameerikaa dura odeeffannoo sobaa waa'ee dhukaasa humna galaanaa fi lola doonniwwan Ulaa Hormuz keessatti godhaman irratti dubbachuun, Iraan gatii boba'aa ol kaasuf yaalaa jirti jechuun qeeqan.

   Tiraamp akka jedhetti, yeroo ammaa boba'aan gatii lolaan dura ture caalaa Ulaa Hormuz irraa ergamaa jira, Iraan gatii boba'aa ol kaasuf maloota adda addaa fayyadamuuf yaalaa jirti jedhan.

   Har'a, gatiin jikitaa boba'aa Bireent doolaara Ameerikaa 113 olitti kan ol ka'e yoo ta'u, kunis ji'oota shan darban keessatti isa ol aanaadha.

6. Sa'aatii 6 duraIsraa'el misaayela akka qolattuuf Ameerikaan doolaara biiliyoona 11 baasteetti- Iraan

   

   Madda suuraa, Reuters

   Ministarri Hajaa Alaa Iraan Abbaas Araagchii deeggarsa waraanaa Ameerikaan Israa'eiif taasiftu morman.

   Abbaas akka jedhanitti waggoota sadan darbaniif ittisa misaayelaa Israa'eliif Ameerikaan doolaara biiliyoona 11 baasteetti.

   ''Ameerikaan waggoota sadan darban keessatti maallaqa gibira ummataarraa funaanamuun sirna ittisa misayelaa Israa'eliif doolaara biiliyoona 11 baasteetti,'' jechuun X irratti barreessaniiru.

   Dabaluunis ''Israa'el eeguuf jecha misaayeloonni Ameerikaan dhukaaste baayyina misaayelaa Israa'el qabdu ni caala,'' jedhaniiru.

   Abbaas xiinxalaan imaammataa Isteefan Seemlar sanadoota Peentaaganiifi maddeen kaan fayyadamuun odeeffannoo ifa godhan fayyadamuun waraanni Ameerikaa bara 2023 irraa kaasee Israa'el tiksuuf jecha meeshaalee misaayela qolatan ykn faccisan 609 fayyadamteetti jedhan.

   ''Kuni faayidaa waloo kan kabachiisu osoo hin taane hirkattummaa dha,'' jechuun ergaa X irratti barreessaniin ibsaniiru.

   Ameerikaafi Israa'el Guraandhala darbe waliin tahuun Teehraan haleelanii waraana bananiiru.

   Iraan ammoo deebii kanaan buufataalee waraanaa Ameerikaa biyyoota michuushee keessa jiran haleelti.

   Kana malees sarara galaanaa boba'aan dhibbeentaa 20 keessa darbu Ulaa Hormuuz cufteetti.

   Kanaanis gatiin boba'aa addunyaa akkaan dabaleera.

7. Sa'aatii 8 duraAbbootii warraa rakkoo nageenyaan Itoophiyaa irraa gara Keeniyaatti baqatan 1,000 ol gargaaraa jirra- Fannoo Diimaa Keeniyaa

   

   Dhaabbati Fannoo Diimaa Keeniyaa namoota rakkoo nageenyaa magaalaa kibba Itoophiyaa daangaa Keeniyaa irratti argamtu, Moyaalee, keessatti mudate baqachuun daangaa Keeniyaa seenan gargaaraa jiraachuu ibse.

   Gargaarsi jalqabaa abbootii warraa 1,000 ta'an qaqqabuu ibse jaarmiyaan kun.

   Fannoo Diimaa fi aanga'oonni mootummaa akka jedhanitti walitti bu'iinsa torban kana keessa Moyaaleetti mudateen dubartoota, daa'imman fi dargaggoota dabalatee namoonni kumaatamaan lakkaa'aman daangaa Keeniyaatti baqataniiru.

   Rooyitarsi jiraattota magaalaa Moyaalee irraa odeeffachuun akka gabaasetti ammallee sagaleen dhukaasaa bal'inaan dhagahama.

   Magaalaan Moyaalee kan daangaa Keeniyaa keessatti argamtu garuu birqabaan nagaa qabdi.

   Garuu erga Moyaalee Itoophiyaatti dhukaasi banamee poolisiin daangaa Keeniyaa eegumsaa fi of eeggannoo nageenyaa cimseera.

   Dhaabbati Fannoo Diimaa Keeniyaa dawoo ykn mooraa yeroof ijaaruu eegaluu ibseera.

   Akkasumas dukkaana, uffata halkanii, meeshaalee bishaanii, meeshaalee nyaata itti qopheeffatan fi soorata tokko tokko dhiheessuu akka jalqabe ibseea.

   Dhaabbati kun ibsa Kamisa kaleessaa baaseen ''namoonni hedduun harka qullaa dhufan. Deeggarsa hatattamaa barbaadu. Bakka qubatan, soorata, waan uffatan fi dawaa hatattamaan argachuu qabu,'' jedhe.

   Dhukaasi Moyaalee Itoophiyaa keessatti eegale daangaa Keeniyaa keessattis miidhaa qaqqabsiisaa jiraachuu poolisiin ibseera.

   Rooyitarsi gabaasa poolisiin Keeniyaa baase argachuun akka gabaasetti rasaasi fagoorraa dhukaafame Moyaalee Keeniyaa keessatti dubartii tokko mormarra rukuteera.

   Dubartiin kun mana yaalaa geeffamuu fi yeroo ammaa fayyummaanshee haala gaariirra jiraachuu ibse gabaasi poolisii.

   Aanga'oonni naannoo gama Moyaalee Keeniyaan jiran walga'uun akkaataa namoota baqatan gargaaruun danda'amurratti furmaataa kaa'uuf jiru.

8. Sa'aatii 9 duraMasiriin rakkoon Yamanitti dhalate furmaata siyaasaa argachuu akka qabu waamicha dhiheessite

   

   Madda suuraa, Getty Images

   Ministirri Dhimma Alaa Masrii biyyi isaanii waldhabdee Yaman keessatti uumame mariidhaan furuuf karaa danda’amu hunda yaaluu akka barbaaddu ibsaniiru.

   Ministirichi kana kan dubbatan loltoonni Masirii waraana gareen Huutii deeggarsa Iraaniin socho'an Sa'uudii Arabiyaa waliin gaggeessaa jiran irratti mootummaa Sa'uudii deeggaruuf yaadi dhiheesse torban dhufu paarlaamaaf dhihaatee sagaleen irratti kennamuuf wayita beellami qabamee jirutti.

   Hirmaannaan kallattiin waraana Masrii waldhabdee Sa’uudii fi Huutii gidduu jiru haalaan hammeessa yaaddoon jedhu jira.

   Dilbata darbe Pirezdaant Abdel Fattaa Al-Sisii Sa’uudii Arabiyaaf deeggarsa waraanaa kennuudhaaf hayyama argachuuf yaa’iin paarlaamaa hatattamaa akka gaggeeffamu gaafataniiru.

   Walgahii cufaa Dilbata darbe geggeeffame hordofuun miseensonni paarlaamaa sagalee kennuu Wiixata dhufutti akka dabarsan murteessan.

   Ministirri Dhimma Alaa Masirii Badir Abdellatii fi Hogganaan tikaa biyyattii Hasan Rashaad Roobii darbe gara Riyaad imaluun xalayaa preezdaant Siisii ​​irraa ergame Ilma mootii Sa’uudii Mohammad Bin Salmaaniif dabarsan.

   Pirezidanti Siisiin deeggarsi waraanaa Masrii ittisa naannoo fi daangaa Sa’uudii Arabiyaa qofa irratti kan daangeffame ta’uu ibsuun, Yaman keessatti haleellaa banuuf karoorri akka hin jirre ibsaniiru.

   Deeggarsa Masriin gochaa jirtu sirriin maal akka ta'e ammallee ifa miti.

   Kamisa darbe Badir Abdellaatii akka ibsetti Masriin furmaata siyaasaa irra ga’uuf karaa danda’amu hunda yaaluu akka barbaaddu ibsaniiru.

9. Sa'aatii 9 duraChaansilariin Jarman biyyasaanii irratti basaasni 'guddaan' geggeeffamaa jiraachuu himan

   

   Madda suuraa, Getty Images

   Jarman qiyyaafannoo basaasaa 'olaanaa' tahaa jirti jedhan Chaansilariin Fireedriik Meerz. Kunis lammiin Yukireen Raashiya otoo basaasuu qabamuun booda dhagahame.

   Akka qondaaloti jechaa jiranitti shakkamaan Vaadiim Y jedhamu Jarmanirraa odeeffannoo waraana waliin wal qabatu funaanaa ture.

   Merz dubbiin kuni saaxilamuu ''milkaa'ina'' jechuun yoo ibsan ''of gowwomsuu hin qabnu- hojii tajaajila tikaa Raashiyaa walitti fufinsaan sadarkaa hammaataarra jira,'' jedhaniiru.

   Namoonni baayyee Raashiyaafi biyyoota kaaniif hojjechaa turan waggaa kana Jarman keessatti to'atamaniiru.

   Raashiyaan Yukireen bara 2022 weeraruun as Jarman Yukireeniifi meeshaa waraanaa dhiyeessuun biyya Awurooppaa sadarkaa duraa irra jirtu dha.

   Shakkamaan Vaadiim Y jedhamu tajaajila tikaa Raashiyaa waliin bara 2025'n irraa qabee hariiroo akka qabu qondaaloti Jarman himaniiru.

   Lammiin Yukireen kuni ''oomisha konkolaattota waraanaafi meeshaalee dhuka'an,'' irratti odeeffannoo walitti qabaa ture.

   Jimaata har'a dhaddachatti ni dhiyaata.

   Amajji darbes dubartiin tokko Barliinitti embaasii Raashiyaa achi jiruuf odeeffannoo walitti qabaa turte.

10. Sa'aatii 9 duraUS to'annoo dhibee Iboolaa cimsuufi labsii imaltootaa haaraa baaste

    

    Madda suuraa, Getty Images

    Ameerikaan to'annoo Iboolaa irratti godhamu labsii imaltootaa haaraa baasuun cimsuufi.

    Mootummaan Ameerikaa namootni Iboolaan qabaman gara biyyashee akka hin seenne ittisuuf tarkaanfiiwwan fudhattu dabaluufi.

    Kanaafis kanneen gara US imalan guyyoota 21'f Dimookiraatawa Rippaablika Koongoo kan hin turre ta'uu mirkanaawuu qabu akka ibsa US Rooytarsi argateetti.

    Dhaabbanni to'annoo fi ittisa dhukkubootaa CDC Ameerikaa Caamsaa darbe qajeelfama baaseen imaltootni gara Ameerikaa imaluuf yoo xiqqaate torban sadii as DRC keessa kan hin turin ta'uu qabu jedhee ture. Uggurri kun Adoolessa keessaS dheereffamee ture.

    Qajeelfammni haaraan CDC kun immoo Sadaasa 03 irraa jalqabee hojiirra kan oolu yoo ta'u, imaltoonni xiyyaaraan gara US deeman hunduu ragaa dijitaalaa ykn waraqaa akka qabaatan gaafata.

    Dhaabbileen daandii qilleensaa Ameerikaa, kan xiyyaarota akka United Airlines , American Airlines, Southwest Airlines fi Delta Air Lines bakka bu'u, yeroof yaada hin kennine.

    CDC'n immoo xiyyaarota gurguddoo US fi kan alaa waliin jimaata har'aa waltajjii marii bilbilaa kan geggeessu yoo ta'u, kunis daandiiwwan qilleensaa kunneen ulaagaalee haaraa kanaan akkamitti akka wal-simanii hojjetan bal'inaan ibsuufi.

    Akka qaama tarkaanfilee Iboolaa to'achuutti CDC'n jalqaba bara kanaa kaasee namoota biyya alaa lammii US hin ta'in, yoo torban sadan darban keessa Yugaandaa ykn Sudan Kibbaa keessa turan, gara US akka hin seenne hubachiise.

11. 23 Onkololeessa 2026Atileetiin Itoophiyaa qoricha hin eeyyamamne fayyadamuun waggaa ja'aaf fiigicharraa ugguramte

    

    Madda suuraa, Reuters

    Atileetiin Itoophiyaa fiigicha maraatooniin beekamtuu fi Maraatoonii Tookiyoo bara 2019 injifatte Ruut Aagaa qoricha dhorkamaa ''methylprednisolone'' jedhamu qabattee argamuun ykn fayyadamuun waggaa ja'aaf fiigicharraa ugguramte.

    Jaarmiyaan Athletics Integrity Unit jedhamu atileetiin umrii waggaa 32 Ruut Aagaa jalqaba waan qoricha dhorkame kana fudhachuun ishee mirkanaa'eef waggaa lamaaf fiigicharraa akka ugguramtu murtaa'uu ibse.

    Jaarmiyaan kun atileetittiin qoricha kana gorsa ogeeyyii fayyaan fayyadamuushee ragaa dogoggoraa dhiheessuun qorannoo isheerratti gaggeeffamaa ture waliin dhahuu isheen waggaan afur itti dabalamuu ibse.

    Walumaagalatti waggaa ja'aaf fiigicha ugguramte jedhe.

    Qorichi kun dhukkubbii fi dhadhabbii ykn mukaa'uu kan hir'isuu fi hatattamaan akka dandamatan kan nama gargaaruudha.

    Atileet Ruut Aagaa erga Bitootessa darbe fiigicha walakkaa maraatoonii Chaayinaatti injifattee booda rakkoo kana keessa buute.

    Atileetiin Itoophiyaa kun Fulbaana 10 irraa eegaltee fiigicharraa ugguramteetti.

    Atileet Ruut Aagaa fiigicha maraatoonii gurguddoo addunyaa irratti hirmaachuun yeroo sadi lammaffaan, yeroo lama ammoo sadaffaan xumurteetti.

12. 23 Onkololeessa 2026Yooyyaa!

    Tamsaasa kallattii eegalleerra. Rakkoo nageenyaa Mooyaalee fi taateewwan biyya keessaa akkasumas odeeffannoo addunyaarra jiran karaa kanaan isin biraan geenya.

    Tamsaasa kallattii armaan duraan odeeffannoo dhiheessaa turre asii argattu.

    Odeessaalee biroo karaaMarsariitii (Website), Instagram, YouTube, Facebook, WhatsApp fi TikTok keenyaas ni argattu.