KALLATTIIN, Iraan doonii waraanaa US Ulaa Hormuuz seenuuf turte misaa'elaan haleeluu miidiyaan biyyattii gabaase

Haguuggii Tamsaasa Kallattii

1. Daqiiqaa 4 duraIraan doonii waraanaa US haleele jechuu hordofee gatiin boba'aa addunyaa dabale

   

   Madda suuraa, Getty Images

   Humni Eegdota Warraaqsaa Iraan doonii waraanaa US Ulaa Hormuuz seenuuf turte misaa'ela lamaan haleele jechuu hordofee gatiin boba'aa addunyaa baay'ee dabale.

   Gatiin boba'aa jikitaa Brent Iraan doonii waraanaa US haleele jechuushee hordofee daqiiqaa muraasa keessatti barmeela tokkotti dolaara 4 daballii agarsiise.

   Haleellaa Iraan jettu kana hordofee gatiin boba'aa barmeelli tokko giddu galeessa dolaara 114 galeera.

   Iraan haleellaa gaggeessuu ibsitus, US garuu soba ta'uu ibse.

   Ajaji Giddugalaa US (CENTCOM) ibsa fuula X gubbaatti baaseen, dooniin waraanaa US haleelame akka hin jirreefi humnoonni waraanaa US uggura galaa buufataalee doonii Iraanirra kaa'ame hojiirra oolchaa akka jiran beeksise.

2. Daqiiqaa 36 duraWaa'ee Ulaa Hormuuz qabxiilee ijoo

   

   Madda suuraa, reuters

   • Ulaan Hormuuz biyyoota Galoo Galaanaa ta'aniif akkasumas addunyaa maraaf akkaan murteessaadha.
   • Boba'aa fi gaaziin uumamaa qulqulluun addunyaa 1/5ffaan karaa kana geejjibsiifama.
   • Xaa'oon addunyaarra jiru harki 1/3ffaan karaa kanaan darba
   • Kana malees oomishaaleen dhala namaaf murteessoo ta'an kanneen akka midhaan nyaataa, qorichaa fi teeknooloojii asiin gara biyyoota Galoo Galaanaa seenu.
   • Ulaan akkaan murteessaa ta'e kun erga ji'a lama dura waraanni Iraan eegalee uggura jala jira.
   • Iraan dantaashee kabachiifachuuf, Ameerikaan ammoo Iraan irratti dhiibbaa uumuuf ulaa kana ugguranii jiru.
   • Erga waraanni eegalee dooniiwwan 2,000 ta'an, hojjettoota kuma 20 waliin galaana kanarratti ittifamanii jiru.
   • US amma dooniiwwan qabamanii ji'ootaaf turan gadhiisisuuf humna waraanaa akka fayyadamtu ibsite.
   • Iraan tarkaanfii eegalteetti, qaamni kamuu Ulaa Hormuuz humnaan seenuu hin danda'u jechuun akeekkachiiste.
   • Iraan qaamni ulaa kana fayyadamuu barbaadu karaa ishee qofa deemuu akka qabuu fi ulaa kana yoomuu olaantummaan akka to'attu ibsiteetti.

3. Sa'aatii tokko duraIraan misaa'elonni lama doonii waraanaa US Hormuz seenuuf turan haleele jette

   

   Madda suuraa, AFP

   Misaa’eloonni lama doonii humna galaanaa Ameerikaa naannoo naannoo ulaa Hormuz seente haleelee jette Iran.

   Akika gabaasa miidiyaalee mootummaa Iraanitti doonin kun akeekkachiisa Eegdota Warraaqsa Islaamaa (IRGC) irraa kenname erga dideee darbee boodadha.

   Xiinxalaan tokko akka jedhutti dhukaasa dhaabuun Ameerikaa fi Iraan gidduu jiru kan booda waan cabe fakkata.

   Iraan dooniin waraanaa Ameerikaa gara ulaa Hormuz akka hin seenne akeekkachiiftee turte

   Miidiyaaleen mootummaa Iraan akka gabaasanitti Ministeerri Dhimma Alaa Iraan ''doorsisa Ameerikaa'' gara ulaa bishaanii seenan ittisuuf qophii ta'uu ibse ture

   Gabaasni kun kan dhufe erga Doonaald Tiraamp waraanni Ameerikaa dooniiwwan daandii galaanaa Hormuuz kana keessatti qabaman gargaaruu akka jalqaban erga dubbatanii booda .

   Ajajni Giddugaleessaa US (Centcom) akkaataa hojii kana deeggaruuf karoorfachuu fi dooniiwwan naannoo sana keessa nagaan akka ba'an gargaaruus ibseera.

4. Sa'aatii tokko duraHojjattootni doonii Iraan waraana Ameerikaan qabaman Iraanif kennamufi

   

   Madda suuraa, CENTCOM

   Hojjetoonni doonii Iraan 22 ji’a darbe Ameerikaatiin to’atamanii Paakistaanitti dabarfamanii kennamuu ibsameera.

   Mootummaan Paakistaan “har’a aanga’oota Iraanitti dabarfamu” jechuun beeksiseera.

   Hojjetoonni doonii Iraan kun gara biyya isaaniitti deebisuun “tarkaanfii wal amantaa cimsuu Ameerikaan fudhate” akka ta’e Paakistaan ibsiteetti.

   Doonittiin ammoo “suphaan barbaachisaa ta’e erga taasifameefiin booda gara abbootii qabeenyaatti deebisuuf gara qama bishaanii Paakistaanitti ni deebiti” jedhameera.

   Dooniin kun Ebla 20 wayita Galoo Galaanaa Omaan keessa jirtu “akka dhaabbattuuf akeekkachiifni sirrii” kennameefiif garuu waan diddeef, humni galaanaa Ameerikaa “faana bu’ee dhaabsisuun qabuu” danda’eera.

   Daawwadhaa: Yeroo humni galaanaa US doonii alaabaa Iraan fannifattee deemaa turte qabetti viidiyoo waraabame

5. Sa'aatii tokko duraWaraanni Iraan yoo Ameerikaan gara Ulaa Hormuuzitti kan seentu ta’e akka haleelu akeekkachiise

   

   Madda suuraa, Getty Images

   Doonaald Tiraamp dooniiwwan akka itti socho’an dhabanii Ulaa Hormuuz keessa dhaabatan gaggeessuun baasuuf murteessuu isaa ifa godheera.

   Tiraamp adeemsa dooniiwwan kanneen baasuu gufachiisuuf kan yaalu yoo jiraate “tarkaanfii humnaa” akka fudhatan akeekkachiiseera.

   Ajajaan Giddugaleessaa Iraan ammoo ibsa baaseen “humni waraanaa alaa kamiyyu” gara Ulaa Hormuuzitti seenuus ta’e socho’uuf yaallaan “keessumaa waraanni Ameerikaa dubbi barbaadu” kana goonaan haleellaa raawwanna jedheera.

   Ajajaa Eegduu Warraaqsa Iraan kan tureefi amma miseensa Paarlaamaa kan ta’e Ibiraahim Aziiz miidiyaa hawaasaa isaarratti “giddu seentummaan Ameerikaa kamiyyu dhukaasa dhaabuu cabsuu” akka ta'etti ilaalama jedheera.

6. Sa'aatii 2 duraTiraamp Ameerikaan dooniiwwan Ulaa Hormuuz keessatti danqaman “eegumsaan” baasuuf akka jirtu dubbate

   

   Madda suuraa, Getty Images

   Tiraamp Dilbata biyyoota dooniiwwan isaanii Ulaa Hormuuz keessatti danqamanii dhaabbatan akka gargaaru dubbate.

   “Nageenya Iraan, Baha Giddugaleessaa fi Yunaayitid Isteetiif jecha dooniiwwan isaanii gaggeessaa qama bishaanii uggurri irra kaa’ame keessaa akka baafnuuf itti himneerra. Kanaaf, bilisummaadhaan gara dhimma isaanii itti aanutti deemuu danda’u,” jechuun miidiyaa hawaasaa isaarratti barreesseera.

   Tiraamp Ulaa Hormuuz keessa dhaabbatanii kanneen jiraniifi Ameerikaan gargaarsa akka taasisuuf jirtu kan itti himte dooniiwwan biyyoota kami akka ta’an hin beeksifne.

   Adeemsi dooniiwwan Ulaa Hormuuz keessaa baasuu Project Freedom [Pirojektii Bilisummaa] jechuun Tiraamp waame kun Wixata har’aa jalqabama.

   Tiraamp adeemsa dooniiwwan kanneen baasuu gufachiisuuf kan yaalu yoo jiraate “tarkaanfii humnaa” akka fudhatan akeekkachiiseera.

   Iraan Bitootessa jalqabaarraa kaastee sochii Ulaa Hormuuzirra taasifamu guutummaan guutuutti dhorkiteetti.

   Akkuma kana ammoo Yunaayitid Isteetis dooniiwwan Iraan akka hin seenneefi hin bane dhorkaa irra keesseetti.

   Ajajaa Eegduu Warraaqsa Iraan kan tureefi amma miseensa Paarlaamaa kan ta’e Ibiraahim Aziiz miidiyaa hawaasaa isaarratti “giddu seentummaan Ameerikaa kamiyyu dhukaasa dhaabuu cabsuu” akka ta’etti ilaalama jedheera.

   Tiraamp ammoo miidiyaa hawaasaa isaarratti ergaa maxxanseen bakka buutonni Ameerikaa Iraan waliin marii “baayyee qajeelaa ta’e” akka taasisan eeruun “hunda keenya gara waan qajeelaa ta’eetti nu geessa” jedheera.

   Duulli dooniiwwan Ulaa Hormuuz keessaa baasuu “tarkaanfii namoomaa” ta’ee himuun, maqaa Ameerikaa, Iraan fi biyyoota Baha Giddugaleessaatiin kan taasifamu ta’uu dubbateera.

   Tiraamp ergaa isaa kanaan tumsi Iraan waliin taasifamu bifa kamiin akka keessummeeffamu ilaalchisee waan jedhe hin qabu.

   Tiraamp “… sochiin doonii, namoota, kampaaniiwwan fi biyyoota balleessaa tokkollee hin raawwanne gadhiisisuudha” jedheera.

   Erga waraanni Galoo Galaanaa jalqabee kaasee namoonni galaanarra hojjetan 20,000 ta’an gara itti socho’an dhabanii dhaabbataniiru.

   Odeeffannoo biroof:

   Biyyoota Galoo Galaanaatti wanti miidiyaa hawaasaarratti maxxansitan hidhaa ykn biyyaa ari'amuu akka hordofsiisu beektuu?

   ''Haaloo ba'uuf qophaa'u...'' waanti amma lammilee Iraanitti yaaddoo ta'aa jiru maali?

7. Sa'aatii 3 duraVaayirasiin doonii Garba Atileetikii irratti namoota ajjeese Hantavirus maali?

   

   Madda suuraa, Getty Images

   Imaltoota doonii Garba Atilaantikiirra yabalaa turte keessa turan keessaa namoonni sadi dhibee weerara Hantavirus ta'a jedhamee shakkamuun du'uu Dhaabbati Fayyaa Addunyaa ibse.

   Kana malees namni tokko qabamuu fi namoonni shan shakkamuun ibsameera.

   Lammiin Biriteen umrii waggaa 69 tokko guddoo dhibamee Afrikaa Kibbaa magaalaa Johaanisbargitti yaalarra jira jedhame.

   Hantavirus qabaachuun kan barame nama kana qofa. Kanarraa ka'uun weerarri vaayirasii kanaa doonii kana keessatti ka'uun shakkameera.

   Dooniin kun MV Hondius jedhamti, kan kubbaaniyyaa Oceanwide Expeditions jedhamuuti. Arjentiinaa irraa namoota 150 feetee kan kaate yoo ta'u, yeroo ammaa handaara galaanaa magaalaa Keep Verdee jiru dhaabbatteetti.

   Hantavirus hantuutaan kan baatamu yoo ta'u, wantoota gogaa ta'an qaama hantuutaa keessaa ba'anirraa foolii ka'uun qilleensarra faca'a.

   Vaayirasiin kun fincaan, bobbaa ykn gorora hantuutaa irraa ka'uun qilleensa keessa wayita tamsa'u nama qaba.

   Carraan isaa dhiphaa ta'us, wayita hantuuti nama ciniintu ykn nama madeessitu namatti darbuu danda'a.

   Vaayirasii kanaaf wal'aansa addatti barame hin jiru.

8. Sa'aatii 5 duraKaroora nagaa Iraan dhiyeessiteef Ameerikaan deebii kennite

   

   Madda suuraa, Getty Images

   Iraan karoora nagaa dhiyeessiteef Ameerikaarraa deebii argachuu sabaa-himaaleen biyyaalessaa biyyattii gabaasan.

   Dubbi-himaan ministeera dhimma alaa Iraan deebiin Ameerikaan kennite karaa Paakistaaniin akka isaan qaqqabeefi ilaalaa jiraachuu dubbachuusaa maddi oduu Taasniim gabaaseera.

   Ameerikaan garuu karoora nagaa Teehiraaniif deebii kennuushee hanga ammaa ifatti hin beeksifine.

   Haata’u malee, Pirezidant Tiraamp Dilbata Kaan Niiwus Israa’eliif karoorichi fudhatama kan hin qabne ta’uu dubbateera.

   Sabaa-himaaleen Iraan karoorri nagaa Teehiraan abbaa qabxii 14 Waashigiten waraanashee naannoo daangaasheerraa akka fageessitu, uggura ulaawwan galaanaa Iraan irra keesse akka kaastu, akkasumas kan Israa'el Libaanosirratti gaggeessaa jirtu dabalatee walitti bu'iinsi kamiyyu akka dhaabbatuuf kan gaafatudha.

   Karoorri kun biyyoota lamaan gidduutti guyyoota 30 keessatti waiigalteerra akka ga'amu gaafata.

   Odeeffannoo biroo kana waliin walqabatan:

   Ameerikaan biyyoota Arabaaf meeshaa waraanaa akkami dhiyeessuuf jirti?

   ''Iraan yoo 'adaba hin godhattu' ta'e haleellaa itti deebifna''- Tiraamp

9. Sa'aatii 6 duraASHAMAA!

   Toora tamsaasa kallattiin odeeffannoo isin biraan geenyu jalqabneerra.

   • Iraan yoo US haleellaatti deebite cimsitee haaloo ba'uuf dhaadatte
   • Gamoowwan Abbaan Jifaar jaarraa tokkoon dura Jimma taa'anii Makkaatti ijaarsisan amma maalirra jiru?
   • Waraanni Kaaba Itoophiyaatti yoo ka'e wantoota ijoo shan mudachuu malan
   • Iraan karoora marii nagaa haaraa qopheessite Paakistaanitti ergite
   • Waa'ee du'a Boontuu Waaktolaa poolisii fi namoonni itti dhihaatan dubbatan
   • Tiraamp kaartaa Ulaa Hormuuz kan maqaa ''Ulaa Tiraamp'' jedhu qabu maxxanse
   • Arsiitti ga'eessa haadha warraatiin qaamni saalaa guutuutti irraa murame deebi'ee hodhameef
   • Odeessaalee keenyaa karaa marsariitii, Facebook, YouTube fi WhatsApp hordofaa!