Vì sao sách 'Chuyện với Thanh' về ông Hồ Chí Minh gây 'lời ong ve'?

Từ được ngợi ca là một lối kể chuyện sử mới về lãnh tụ Hồ Chí Minh, tác giả Nguyễn Thành Nam và cuốn sách Chuyện với Thanh – Lời kể mới về ánh sáng đã hứng chịu búa rìu dư luận.

Hàng loạt tiếng nói yêu cầu thu hồi cuốn sách Chuyện với Thanh, cũng như xử lý cơ quan cấp phép và xuất bản là Nhà xuất bản Hội Nhà văn.

Trong những tiếng nói phản đối cuốn sách nổi lên một cái tên quen thuộc: Trung tướng Nguyễn Thanh Tuấn, cựu Cục trưởng Cục Tuyên huấn của quân đội.

Vậy vì sao một cuốn sách kể chuyện về "Bác Hồ" của một người được cho là thần tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh, lại tạo nên những tranh luận dữ dội trên mạng như thế?

Những điểm gây tranh cãi

Cuốn sách Chuyện với Thanh – ra mắt tại Hà Nội vào ngày 25/4 và tại TP HCM vào ngày 9/5 - được cho là một đổi mới về cách tiếp cận trong kể chuyện về lãnh tụ.

Một loạt các bài báo tường thuật sự kiện ra mắt sách đã có các bài viết ca ngợi cách tiếp cận mới này, cho rằng cuốn sách không viết theo kiểu biên niên sử mà là lối trò chuyện gần gũi, và sử dụng ngôn ngữ hiện đại.

"'Chuyện với Thanh' gợi ý một số góc nhìn lịch sử cho giới trẻ, những người đang tự hỏi mình là ai, sẽ đi về đâu", bài báo trên VNExpress viết.

Nhưng khi một số trang sách được chia sẻ trong thời gian gần đây, hàng loạt ý kiến tỏ ra bất bình về ngôn ngữ cũng như giọng điệu được cho là quá mức đời thường để diễn đạt về một lãnh tụ cách mạng.

Chính những ngợi ca ban đầu về đổi mới, gần gũi, và ngôn ngữ hiện đại và bình dân đó lại bị cho là phản cảm, tầm thường hóa lịch sử, độc hại, thậm chí là "phản động".

Chẳng hạn, tác giả miêu tả việc thanh niên Nguyễn Ái Quốc dịch hai tác phẩm Tuyên Ngôn Đảng Cộng sản của Karl Marx và Bệnh ấu trĩ tả khuynh của Lenin là "ngồi nhai giáo án khô khốc", và đó là "cực hình".

Ở một trang khác, ông Nam ví von lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc là "lớp trưởng, rất giỏi trình bày phân việc cho các bạn khác, luôn biết 'lách luật' để thoát hiểm", còn Đại tướng Võ Nguyên Giáp và "lớp phó học tập".

Từ "lách luật" đã khiến không ít người yêu ông Hồ Chí Minh lên tiếng chỉ trích.

Tác giả, từng là Tổng giám đốc Tập đoàn FPT, dường như nỗ lực muốn đưa ngôn ngữ kinh doanh đời thường vào các trang sách của mình.

Ông gọi Thủ tướng Võ Văn Kiệt là người "phá rào", làm "start up" – tức là một nhà khởi nghiệp.

Một số từ như "job" – công việc, hay "phượt" – kiểu du lịch bụi, cũng được sử dụng để mô tả về thanh niên Nguyễn Tất Thành, như "job phụ bếp không phải là món hời mà chỉ là bước chân để chu du thiên hạ".

Trong khi chính sử viết rằng động lực thôi thúc thanh niên Nguyễn Tất Thành – tên thời trẻ của ông Hồ Chí Minh – ra đi tìm đường cứu nước, thì ông Nam gọi quá trình đó là "đi phượt".

Một điều khác khiến không ít người nói là họ đã "phẫn nộ" là khi tác giả viết rằng thanh niên Nguyễn Tất Thành "cũng điếu đóm các bậc đại ca như các cụ họ Phan".

Cụ họ Phan ở đây là nhà chí sĩ Phan Chu Trinh và nhà cách mạng Phan Bội Châu.

"Nguyễn Tất Thành, thanh niên 30 tuổi lang thang không nghề nghiệp, không có chổ ở ổn định, thành tích chính trị duy nhất là phiên dịch cho một cuộc biểu tình chống tăng thuế ở Huế năm 1908, giờ đã là Nguyễn Ái Quốc, vượt qua các bậc tiền bối như Phan Châu Trinh, Phan Bội Châu, trở thành biểu tượng cho con đường mới của cách mạng Việt Nam", trích một đoạn khác.

Làn sóng chỉ trích

Hai gương mặt nổi bật trong việc chống "lật sử" trong thời gian qua là Trung tướng Nguyễn Thanh Tuấn và Facebooker Phạm Trung Can.

Tướng Nguyễn Thanh Tuấn viết trên Facebook rằng ông có "một câu hỏi mong được trả lời: Phải chăng Nhà xuất bản Hội Nhà văn không hiểu về thân thế và sự nghiệp của Bác Hồ nên đã cấp phép xuất bản sách Chuyện của Thanh của tác giả Nguyễn Thành Nam

Hỏi, nhưng ông cũng "tha thiết đề nghị" các cơ quan hữu quan, trong đó có Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, xem xét, và "nếu đúng" thì xử lý nghiêm nhà xuất bản.

Tướng Tuấn là một người có tiếng nói ảnh hưởng bởi ông từng phụ trách Cục Tuyên huấn của Quân đội.

Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương - cơ quan quản lý về tư tưởng của Đảng, trong thời gian qua cũng do quân đội nắm giữ. Trưởng ban hiện tại là Đại tướng Trịnh Văn Quyết, cựu Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị quân đội.

Facebooker Phan Trung Can là người lên tiếng mạnh mẽ hơn, cho rằng Chuyện với Thanh là một cuốn sách "dơ bẩn, cần được thu hồi, tiêu hủy".

Ông Can không đồng ý các ý kiến cho rằng cuốn sách này "vượt ra ngoài khuôn khổ của những giáo trình lịch sử khô khan, không lý tưởng hóa mà tiếp cận vĩ nhân thông qua logic hành động trong bối cảnh thế giới biến động; một cách tiếp cận lịch sử độc đáo và mới mẻ".

Thay vào đó, ông nói rằng tác giả đã "xuyên tạc trắng trợn lịch sử, dùng những ngôn từ rẻ tiền đối với Bác Hồ", và rằng "xúc phạm Hồ Chủ Tịch là xúc phạm dân tộc Việt Nam".

Thời điểm của cuộc tranh cãi diễn ra khi Việt Nam kỷ niệm 115 năm ngày thanh niên Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước (5/6).

Ông này đã yêu cầu Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương chỉ đạo tổng biên tập báo Nhân Dân gỡ hai bài ca ngợi cuốn sách của ông Nguyễn Thành Nam đăng ngày 17/5/2026.

Báo Nhân dân đã gỡ nội dung hai bài báo đó, dù vẫn giữ nguyên tiêu đề, không rõ có phải do tác động từ Ban Tuyên giáo và Dân vận hay không.

Một số tờ báo cũng đã gỡ các bài viết về cuốn Chuyện với Thanh, trong khi một số tờ khác vẫn giữ nguyên nội dung.

Trong khi đó, Trang Facebook của Công an tỉnh Quảng Ngãi cũng đã tham gia cuộc chiến.

"Những luận điệu mỉa mai, hạ thấp hành trình của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong cuốn sách "Chuyện với Thanh" không chỉ thiếu cơ sở lịch sử mà còn có nguy cơ gây nhầm lẫn trong nhận thức của một bộ phận người đọc.

Lịch sử là khách quan, không thể bị bóp méo hay xuyên tạc. Việc tôn trọng và bảo vệ sự thật lịch sử chính là trách nhiệm của mỗi cơ quan, tổ chức và công dân, đặc biệt trong bối cảnh các thế lực thù địch đang ra sức chống phá tư tưởng, xuyên tạc lịch sử cách mạng", trang này viết hôm 6/6.

Hai gương mặt Nguyễn Thanh Tuấn và Phan Trung Can từng là các nhân vật đã lên tiếng phản đối tác phẩm Nỗi buồn chiến tranh của nhà văn Bảo Ninh.

Tướng Tuấn là một người đã lên tiếng phản đối việc vinh danh cuốn tiểu thuyết "Nỗi buồn chiến tranh" của nhà văn Bảo Ninh khi tác phẩm này nằm trong số "50 tác phẩm văn học – nghệ thuật xuất sắc sau thống nhất".

Cho dù nhà văn Bảo Ninh nhận hoa và bằng chứng nhận từ Phó Thủ tướng Mai Văn Chính, ông Tuấn vẫn lên tiếng phản đối, đồng thời soạn một bản kiến nghị rà soát nội dung và xem xét xử lý tác phẩm.

Cuốn sách sau đó đã được đưa ra khỏi danh sách 50 tác phẩm văn học – nghệ thuật xuất sắc sau thống nhất", xuất phát từ "nguyện vọng" của tác giả Bảo Ninh.

Những người phản đối cuốn sách của ông Nguyễn Thành Nam cho rằng trách nhiệm thuộc về Nhà xuất bản Hội Nhà văn, và cá nhân Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam Nguyễn Quang Thiều – người phải chịu trách nhiệm về việc để "văn học rời xa chủ nghĩa Mác – Lê Nin".

Cuốn Chuyện với Thanh hiện đang trong tình trạng "hết hàng" trên các website bán sách, kể cả trang web của Nhà xuất bản Hội Nhà văn.