'Xóa sổ hắn ta không để lại dấu vết': Chiếc ô tẩm độc hé lộ vụ ám sát của KGB trên đất Anh

Tại London, ngày 7/9/1978, ông Georgi Markov - nhà văn, nhà báo và nhà bất đồng chính kiến Bulgaria - bị đâm bằng ô, trong một vụ việc bị nghi ngờ là đầu độc chính trị, do KGB (Ủy ban An ninh Quốc gia Liên Xô) thực hiện.

Năm sau, vợ và anh trai của ông Markov kể với chương trình Panorama của BBC rằng họ đã được cảnh báo về âm mưu ám sát chỉ vài tháng trước đó - bởi một người đàn ông giấu tên.

"Ông ấy cảm thấy bị đâm vào đùi. Ông ấy quay lại, và thấy một người đàn ông đứng phía sau mình, xin lỗi và đánh rơi chiếc ô." Bà Annabel Markov, vợ ông Georgi Markov, kể lại.

Ngày 7/9/1978, ông Markov, 49 tuổi, đang đợi xe bus ở cầu Waterloo tại trung tâm London thì bị đâm bằng ô.

Bốn ngày sau, ông qua đời tại bệnh viện, ban đầu các bác sĩ chẩn đoán là nhiễm trùng máu.

Tuy nhiên, các điều tra viên sớm nhận ra đó là một vụ ám sát chính trị, sử dụng kỹ thuật rất tinh vi.

Kỹ thuật này cũng được sử dụng để nhắm vào một người Bulgaria lưu vong khác.

Vợ và anh trai của ông Markov đã kể với chương trình Panorama của BBC năm 1979 về việc một người đàn ông giấu tên đã cảnh báo họ rằng ông Markov sẽ bị đầu độc, vài tháng trước khi ông qua đời.

Các cuộc phỏng vấn với cựu chỉ huy một đội ám sát của KGB và một cựu đại tá thuộc cơ quan mật vụ Bulgaria, cả hai đều lần đầu tiên công khai nói về vụ việc, đã cho thấy vụ ám sát được thực hiện ở cấp cao nhất của chính phủ Bulgaria và Liên Xô.

Những ngày sau cái chết của ông Markov, đội chống khủng bố của Anh đã tìm thấy một manh mối khiến họ tin chắc rằng ông là nạn nhân của một âm mưu ám sát chưa từng có.

"Tại phòng thí nghiệm pháp y của Scotland Yard (Sở Cảnh sát London), người đứng đầu bộ phận khoa học đã kiểm tra một vật thể kim loại nhỏ xíu được tìm thấy trong đùi của ông Markov," phóng viên Michael Cockerell của chương trình Panorama cho biết.

"Dưới kính hiển vi, rõ ràng vật thể đó là một viên đạn cực kỳ tinh vi, không lớn hơn đầu kim. Nó có bốn lỗ nhỏ xuyên qua mà các chuyên gia pháp y tin chắc rằng đã chứa một lượng cực nhỏ chất độc gây chết người."

Các nhà khoa học tại Porton Down, cơ sở nghiên cứu chiến tranh hóa học và vi sinh vật tối mật của Anh, tin rằng thứ đã giết chết ông Markov là chất độc ricin, một loại độc tố có độc tính cực cao.

Theo Panorama, chất độc này chưa từng được sử dụng để giết người ở Anh.

Người ta phát hiện ra rằng một người Bulgaria lưu vong khác có thể đã bị tấn công theo cách tương tự 10 ngày trước khi ông Markov bị đâm.

Ông Vladimir Kostov cảm thấy đau nhói ở lưng khi đang rời ga tàu điện ngầm Paris cùng vợ.

Ông bị sốt cao trong ba ngày nhưng đã hồi phục.

Sau khi nghe tin ông Markov qua đời, ông Kostov đã chụp X-quang lưng, kết quả cho thấy có một vật thể kim loại cực nhỏ.

Tại một phòng khám ở Paris, một bác sĩ phẫu thuật đã mổ cho ông dưới sự giám sát của một cảnh sát Pháp đeo khẩu trang và mặc áo choàng phẫu thuật.

"Bác sĩ phẫu thuật phải hết sức cẩn thận. Ông ấy đã lấy viên đạn kim loại ra mà không hề chạm vào nó," ông Kostov kể với BBC.

Sau đó, viên đạn kim loại được giao cho một thanh tra của Scotland Yard và đưa về Anh để phân tích.

Sử dụng kính hiển vi điện tử quét công suất cao, các chuyên gia luyện kim của Scotland Yard đã phân tích viên đạn kim loại được lấy ra từ lưng ông Kostov, và phát hiện ra rằng nó giống hệt với viên đạn kim loại được tìm thấy trong người ông Markov.

"Cả hai viên đạn kim loại đều có trọng lượng như nhau," ông Cockerell nói.

"Các lỗ khoan nằm ở cùng một vị trí, và cả hai đều được làm bằng hợp kim bạch kim iridi quý hiếm mà cơ thể người không đào thải."

Các nhà độc chất học tại Porton Down đã tìm thấy kháng thể ricin trong mô của ông Kostov và kết luận rằng ông sống sót vì lượng chất độc trong viên đạn không đủ mạnh.

Kỹ thuật tinh vi được sử dụng, cùng với bằng chứng về các cuộc tấn công có sự phối hợp, khiến Scotland Yard tin rằng cái chết của ông Markov có vai trò của một cơ quan tình báo mật nhà nước.

Là một tiểu thuyết gia và nhà viết kịch từng được ca ngợi ở quê nhà, ông Markov đã thâm nhập vào giới tinh hoa trong chính phủ và đào tẩu khỏi Bulgaria khi nước này còn là một quốc gia cộng sản vào năm 1969.

Sau khi định cư tại Anh, ông trở thành người phản đối mạnh mẽ chính phủ Bulgaria. Ông làm việc cho BBC World Service và Đài Phát thanh Tự do Châu Âu (RFE), một tổ chức truyền thông do chính phủ Mỹ tài trợ.

Bà Annabel Markov cho biết gia đình đã nhận được cảnh báo về một âm mưu giết chồng bà.

Bà nói với BBC rằng một người đàn ông đã liên lạc với ông Georgi vào tháng 5/1978.

"Họ nói tiếng Bulgaria suốt cả buổi tối. Thỉnh thoảng Georgi lại quay sang tôi và nói bằng tiếng Anh, rằng 'những gì người đàn ông này nói thật không thể tin nổi."

Theo bà Annabel, người đàn ông không rõ danh tính này nói rằng quyết định sát hại ông Georgi đã được đưa ra ở cấp chính trị cao nhất tại Bulgaria, vì những bài phát biểu thẳng thắn mà ông Georgi thực hiện cho đài RFE.

Anh trai của ông Markov, ông Nikolai, đã xác nhận điều này, tiết lộ rằng ông đã nhận được một cuộc gọi vào tháng 9/1977.

"Một người đàn ông gọi điện cho tôi nói rằng quyết định đã được đưa ra là sẽ giết ông Georgi, loại bỏ ông ấy mà không để lại dấu vết," ông nói với BBC.

"Lúc đầu, tôi không tin. Điều đó có vẻ phi lý, không thể nào. Nhưng người đàn ông này đã cung cấp cho tôi những chi tiết khá cụ thể mà không thể nào nghi ngờ. Ông ta nói với tôi rằng ông Georgi chắc chắn sẽ bị đầu độc ngay khi có cơ hội… rằng một loại chất độc hoặc một loại vi khuẩn nào đó, ông ta không biết chính xác là loại nào, đã được đưa đến Tây Âu."

'Một tiếng nói phản kháng mạnh mẽ'

Sau khi chuyển đến Vương quốc Anh, ông Markov vẫn là người nổi tiếng ở quê nhà thông qua các buổi nói chuyện trên RFE, phát sóng các chương trình hàng tuần về cuộc sống thực sự của giới thượng lưu trong xã hội Bulgaria.

Một trong những chương trình của ông có tên là Cuộc sống đằng sau những tấm rèm, ám chỉ những tấm rèm nhỏ ở hai bên và phía sau của mỗi chiếc Mercedes màu đen dành cho quan chức.

Ông phác họa một bức tranh hậu trường nhưng cũng rất đanh thép trong việc lên án tình trạng lạm dụng quyền lực tuyệt đối tại đất nước này, với những câu chuyện về chủ nghĩa gia đình trị, trục lợi tài chính và tham nhũng.

Mặc dù chính phủ Bulgaria chính thức phủ nhận, nói rằng các chương trình phát thanh của ông Markov không gây ra bất kỳ ảnh hưởng nào, BBC nhận thấy tổng thống Bulgaria, ông Todor Zhivkov, đã phản ứng gay gắt trước series có tựa đề "Những cuộc gặp gỡ của tôi với ông Todor Zhivkov".

"Chúng tôi được biết rằng ông ấy rất tức giận về các chương trình phát thanh của ông Markov liên quan đến các cuộc gặp gỡ với ông ấy," một nhà báo người Bulgaria của RFE, Kyril Panov, cho biết.

"[Markov] đã nói về những điều mà, nói một cách dễ hiểu, là điều cấm kỵ ở Bulgaria, những điều mà chế độ không muốn nói đến và công chúng không nên biết."

Ông Zhivkov đã lãnh đạo Bulgaria từ năm 1956 - và có mối quan hệ rất mật thiết với Liên Xô, mô tả mối quan hệ giữa hai nước như hai lá phổi trong cùng một cơ thể, được nuôi dưỡng từ cùng một dòng máu.

Các chuyên gia tin rằng Liên Xô chắc chắn có liên quan đến vụ ám sát ông Markov.

Ông Stefan Sverdlov, một đại tá thuộc lực lượng cảnh sát mật Bulgaria cho đến khi ông đào tẩu vào năm 1971, đã nói với BBC vào năm 1979:

"Mọi cơ quan thuộc Darzhavna Sigurnost [cơ quan tình báo Bulgaria] đều do một cố vấn từ KGB Nga kiểm soát, đôi khi được gọi là 'bác', là người báo cáo trực tiếp cho Moscow… Không thể tưởng tượng được rằng điều này có thể được thực hiện mà Nga không biết gì."

Và theo cựu chỉ huy một đội ám sát của KGB, phương thức được sử dụng cho thấy có sự can dự của Liên Xô.

"Kỹ thuật này… tinh vi đến mức nực cười," ông Nikolai Khokhlov nói.

"Điều đó cho tôi biết rằng các sĩ quan lên kế hoạch cho chiến dịch đó đã cố gắng làm hài lòng ai đó ở cấp cao nhất."

Vụ tấn công khiến ông Markov thiệt mạng được thực hiện vào đúng ngày sinh nhật của ông Zhivkov.

Sau khi Liên Xô sụp đổ, người ta phát hiện ra rằng KGB đã phát triển một loại ô có thể tiêm chất độc ricin vào nạn nhân.

Và hai cựu sĩ quan KGB đào tẩu sau đó cho biết tổ chức của họ đã hỗ trợ trong vụ ám sát, mặc dù vụ án được thực hiện bởi một tội phạm người Italy có mật danh Piccadilly.

Cho đến nay, chưa ai bị buộc tội về vụ ám sát ông Markov.

Bulgaria đã khép lại vụ án vào năm 2013 do thiếu nghi phạm, nhưng cuộc điều tra tại Anh vẫn đang được tiến hành.

Như cựu sĩ quan KGB Khokhlov đã nói với BBC năm 1979, vụ ám sát này sẽ mang lại lợi ích cho Liên Xô theo nhiều cách.

Không chỉ là cái chết về thể xác, vụ việc còn có tác động tâm lý rất lớn đối với những người bất đồng chính kiến ở nước ngoài.

"Đó là nỗi sợ rằng họ không được bảo vệ bởi khoảng cách, rằng họ không được bảo vệ bởi các hệ thống an ninh của phương Tây," ông nói.

Ông nói tiếp: "Hành động này giống như việc tiến đến phía sau một người và thì thầm vào tai họ: 'Chúng tôi có thể tìm được anh bất cứ lúc nào chúng tôi muốn. Chúng tôi có thể giết anh.'"