Haritalarla Gazze Savaşı
İki yıl süren savaş Gazze'yi yerle bir etti.
Hamas yönetimindeki sağlık bakanlığına göre, İsrail'in bombardımanları ve işgal sırasında 67.000'den fazla Filistinli öldürüldü. Nüfusun neredeyse tamamı göç etmek zorunda kaldı. Birleşmiş Milletler (BM), evlerin çoğunun hasar gördüğünü veya yıkıldığını belirtiyor.
Saldırılar, Hamas'ın 7 Ekim 2023'te gerçekleştirdiği ve yaklaşık 1.200 kişinin öldürüldüğü, 251 kişinin rehin alındığı daha önce görülmemiş sınır ötesi saldırısına yanıt olarak başladı.
İsrail, 2007'den beri Gazze'yi kontrol eden İslamcı örgütün askeri ve idari kapasitesini yok etmeye çalıştığını savunuyor.
ABD Başkanı Donald Trump ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, çatışmaları derhal sona erdirecek bir barış planı önerdi. Hamas, canlı ve ölü kalan tüm rehineleri serbest bırakmayı ve Gazze'nin yönetimini Filistinli teknokratlara devretmeyi kabul etti. Ancak silahsızlanma veya gelecekte Gazze'de herhangi bir siyasi rol almayacağı yönünde bir taahhütte bulunmadı.
Gazze, sadece 41 km uzunluğunda ve 10 km genişliğinde bir bölge. Üç tarafı İsrail ve Mısır ile kapalı sınırlarla, batıda da İsrail'in abluka uyguladığı Akdeniz ile çevrili. 2 milyondan fazla insana ev sahipliği yapıyor.
Evlerin % 90'ından fazlasının hasar gördüğü veya yıkıldığı tahmin ediliyor; sağlık, su, ve kanalizasyon sistemleri çöktü; uzmanlar Gazze Şehri'nde kıtlık olduğunu söylüyor, BM de bu görüşe katılıyor.
Bir BM soruşturma komisyonu, İsrail'in Gazze'deki Filistinlilere karşı soykırım uyguladığını söyledi; İsrail, komisyonun raporunu "çarpıtılmış ve yanlış" olarak nitelendirerek reddetti.
Bu görseller, Gazze'nin büyük ölçüde yaşanamaz hale geldiğini gösteriyor.
Yıkım nasıl genişledi?
İsrail'in operasyonu başlangıçta Gazze'nin kuzeyine odaklanmıştı. Hamas savaşçılarının sivil halk arasında saklandığı iddia edilmişti. Hamas ise bunu yalanladı.
Savaş boyunca; İsrail, İngiltere ve diğer birçok ülke tarafından terör örgütü olarak tanımlanan Hamas ve onunla ittifak kuran diğer silahlı gruplar, karada ilerleyen İsrail güçleriyle yoğun çatışmalara girdi. Ayrıca, özellikle savaşın ilk aylarında İsrail'e binlerce roket attılar.
Gazze'deyse bazı bölgeler tamamen yok oldu, hastaneler ve camiler yıkıldı, bir zamanlar seraların bulunduğu tarım arazileri, İsrail birliklerinin yıkım için kullandığı ağır araçlar ve tanklar tarafından kum ve moloza dönüştürüldü.
İsrail, Hamas'ın hastane gibi sivil binaların askeri amaçlarla kullandığını iddia ediyor; ancak Hamas bunu reddediyor.
Savaştan önce, Gazze'nin 2,1 milyonluk nüfusunun çoğu dört ana şehrinde yaşıyordu: güneyde Refah ve Han Yunus, merkezde Deyr el-Belah ve Gazze Şehri.
BM'ye bağlı Filistinli Mültecilere Yardım Kuruluşu'na (UNRWA) göre, 7 Ekim 2023'te başlayan İsrail'in saldırıları ilk 10 günde nüfusun neredeyse yarısının evlerini terk etmesine neden oldu.
Ve 15 ay sonra ateşkes ilan edildiğinde, tahminen 1,9 milyon kişi ülke içinde yerinden edilmişti. Bugün hâlâ evlerine dönemiyorlar.
İsrail'in operasyonun odağını değiştirmesi nedeniyle aileler birçok kez taşındı. İsrail, ilk başta kuzeydekilere Gazze Şeridi'ni neredeyse ikiye bölen Gazze Nehri'nin güneyine taşınmalarını söylerken daha sonra güneyde bulunan bazı "tahliye bölgelerini" terk etmelerini emretti.
İsrail ordusu, bölgedeki operasyonlar öncesinde halkı burayı terk etmeleri konusunda uyaran bildiriler dağıttı. Ancak, tüm İsrail saldırıları öncesinde benzer uyarılar yapılmadı.
Kısıtlı bölgeler büyüyor
İsrail ateşkesi sonlandırdığından beri, gittikçe Gazze'deki daha fazla yeri yasak bölge ilan etti (buralarda kısıtlamalar uygulanıyordu) veya yer değiştirmeemirlerine tabi tuttu (Gazzelilere buralardan ayrılmaları gerektiği söylendi).
Başlangıçta tahliye emirleri, Kuzey Gazze ve Han Yunus vilayetlerindek iki bölgeyi kapsıyordu ve tüm sınır boyunca bir "girişe yasak" bölge bulunuyordu.
Yardım kuruluşlarının, "yasak" bölgelerde faaliyet göstermesi için İsrail yetkilileriyle koordinasyon sağlaması gerekiyor.
İsrail ayrıca mart ayı başında Gazze'ye her türlü insani yardımın girişini engellemiş ve Hamas'ı yardımları ele geçirmekle suçlamıştı.
Nisan başında Gazze'de BM'nin desteklediği fırınlar kapandı. Çoğu taze sebze bulunamaz oldu, hastaneler ağrı kesici ve antibiyotikleri karneyle kullanmaya başladı.
Action Aid adlı STK "yeni bir açlık ve susuzluk döngüsünün" yaklaştığı uyarısını yaptı.
İsrail Savunma Bakanlığı 16 Nisan'da İsrail'in savaşın sona ermesinden sonra bile korunması için Gazze'de "tampon" bölgeler kuracağını duyurdu. Hamas herhangi bir daimi ateşkes anlaşmasında İsrail güçlerinin Gazze'den çekilmesi gerektiğinde ısrar etti.
O dönem Gazze'nin neredeyse % 70'i İsrail kısıtlamlarından etkilendi. BM'ye göre Kuzey Gazze ve Gazze Şehri'nin' büyük çoğunluğu ile Refah yönetiminin tamamı da buna dahil.
Ve Mayıs ayında İsrail Gideon'un Savaş Arabaları adını verdiği bir kara operasyonu başlattı. Netanyahu amacın, 20'si sağ olduğu düşünülen kalan 48 rehineyi kurtarmak ve Hamas'ın "tam yenilgisi" olduğunu söyledi.
O zamandan bu yana İsrail'in tahliye emri ve diğer kısıtlamaları altındaki yerler BM'ye göre Gazze'nin % 82'sini kapladı.
Operasyonun ilk aşamasında Refah, Han Yunus ve Gazze'nin kuzeyindeki hedeflere odaklanıldı fakat Ağustos'ta İsrail, "Hamas'ın son kalesi" diye tanımladığı Gazze Şehri'nin tamamen alınıp işgal edilmesi planlarını duyurdu.
Şehir savaştan önce bölgenin en yoğun nüfuslu yeriydi ve 775 bin kişi yaşıyordu.
Burada kalanlara güneye, Gazze Şeridi'nin güneybatısında, İsrail'in "insani alan" diye tanımladığı el-Mawasi'ye gitmeleri söylendi. Ancak İsrail BM'nin zaten kalabalık ve güvensiz dediği bu alanda da ölümcül saldırılar düzenlemeye devam etti.
Yüzbinlerce kişi, BM destekli bir kuruluşun ağustos ayında "açlık yaşandığını" teyit ettiği Gazze Şehri'nden kaçtı.
Fakat sağlık ve diğer hizmetler çökerken yüzbinlerce kişi zorlu insani koşullar altında burada kaymaya devam etti.
Eylül 2025'te aralarında İngiltere ve Fransa'nın da bulunduğu bazı ülkeler, İsrail'e savaşı sona erdirme baskısı yapmak için BM'de Filistin devletini resmen tanıdı. İsrail ise bu hamleyi "teröre ödül" diye tanımladı.
BM'nin, Güvenlik Konseyi'nin dört daimi üyesi de dahil olmak üzere, 193 üyesinin yaklaşık % 75'i şu anda Filistin'i devlet olarak tanıyor.
Bu durum İsrail'in en güçlü müttefiki ABD'yi azınlıkta bıraktı ama Donald Trump yönetiminde ülkenin dış politikası büyük ölçüde İsrail lehine döndü.
Ve Trump, Hamas eylülde açıklanan 20 maddelik planı kabul etmezse, ABD'nin Netanyahu'ya "Hamas tehdidini imha etme işini bitirmek için" destek vereceği uyarısı yaptı.
Veri ve görsel kaynakları
Hasar analizini CUNY Graduate Center'dan Corey Scher ve Oregone Eyalet Üniversitesi'nden Jamon Van Den Hoek Copernicus Sentinel-1 uydu verileriyle hazırladı. Harita verileri OpenStreetMap'ten alındı. Nüfus yer değiştirme verileri UNRWA'dan alındı. Yasak bölgeler ve yer değiştirme bölgeleri UN OCHA'dan alındı. Uydu görüntüleri Planet Labs PLC'den, diğer görüntüler ise Getty ve Reuters'tan alındı.
