เปิดปูมเบื้องหลัง "หมอปลอมสร้างจากเอไอ (AI)" ธุรกิจช่องยูทิวบ์ระดับโลกที่กำลังมุ่งเป้าเจาะกลุ่มผู้ชมสูงวัย

เซลี เฟอร์เรรา วัย 82 ปี กำลังดูยูทิวบ์ตอนที่มีแพทย์คนหนึ่งปรากฏขึ้นบนจอและให้คำแนะนำว่า เธอสามารถปกป้องสายตาของตัวเองได้ด้วยการรับประทานผลไม้ ในตอนนั้นเธอคิดว่าคำแนะนำดังกล่าวฟังดูมีเหตุผล

แต่ช่องดังกล่าวไม่ใช่ช่องทางการแพทย์จริง ๆ และแพทย์คนนี้ก็ไม่มีตัวตนอยู่จริง ทั้งใบหน้าและเสียงของเขาถูกสร้างขึ้นด้วยปัญญาประดิษฐ์ หรือ (artificial intelligence – AI)

แม้ยูทิวบ์จะมีข้อความกำกับว่าเป็นเนื้อหาที่สร้างขึ้นโดย AI แต่วิดีโอดังกล่าวกลับมียอดเข้าชมเกือบ 300,000 ครั้ง พร้อมความคิดเห็นหลายร้อยข้อความ

และแม้จะมีป้ายกำกับว่าเนื้อหานั้นถูกสร้างโดย AI แต่เฟอร์เรราบอกกับบีบีซีว่า เธอเชื่อว่าคนที่กำลังให้คำแนะนำในวิดีโอนั้นเป็นแพทย์จริง ๆ

เหตุการณ์นี้ไม่ได้เกิดขึ้นกับเฟอร์เรราเพียงรายเดียว จากการสืบสวนพบว่ามีช่องยูทิวบ์ภาษาโปรตุเกสจำนวน 29 ช่องที่ผลิตคอนเทนต์ทางการแพทย์ที่สร้างโดย AI และมียอดเข้าชมรวมกันอย่างน้อย 70 ล้านครั้ง

ขณะเดียวกันเนื้อหาเหล่านี้ยังสามารถเข้าถึงผู้ชมทั่วโลกได้ โดยบีบีซีแผนกภาษาบราซิล พบช่องยูทิวบ์อย่างน้อย 50 ช่องที่ทำคลิปสอนสร้างวิดีโอที่มีแพทย์ AI ในภาษาต่าง ๆ ได้แก่ โปรตุเกส อังกฤษ ฮินดี สเปน ฝรั่งเศส อิตาลี โปแลนด์ เยอรมัน และตุรกี

ผู้สร้างคอนเทนต์เหล่านี้มองกลุ่มผู้ชมสูงวัยว่าเป็นตลาดเฉพาะกลุ่มที่สร้างกำไรได้ โดยเชื่อว่ากลุ่มผู้สูงอายุเหล่านี้มีเวลาว่างในการดูวิดีโอมากกว่า และมีกำลังซื้อสินค้าต่าง ๆ มากพอกัน

แพทย์ตัวจริงที่มีใบประกอบวิชาชีพรายหนึ่ง ถูกนำภาพใบหน้าไปใช้โดยไม่ได้รับอนุญาต ออกมาเตือนว่าคำแนะนำจากแพทย์ปลอมเหล่านั้นอาจส่งผลกระทบร้ายแรง และอาจก่อให้เกิดอันตรายถึงชีวิตต่อผู้สูงอายุที่เข้าชมคอนเทนต์เหล่านั้นได้

กูเกิลซึ่งเป็นเจ้าของยูทิวบ์ ระบุว่า กฎของแพลตฟอร์มมีผลกับเนื้อหาที่สร้างโดย AI เช่นกัน และห้ามเผยแพร่ข้อมูลทางการแพทย์ที่ผิด ๆ ซึ่งอาจก่อให้เกิดอันตรายร้ายแรงในโลกจริง

สูตรสำเร็จของวิดีโอเหล่านี้นั้นช่างเรียบง่าย เพียงประกอบไปด้วยใบหน้าที่ดูน่าเชื่อถือในชุดเสื้อกาวน์สีขาว พร้อมเสียงสังเคราะห์ที่พูดด้วยน้ำเสียงสงบ เตือนว่าสิ่งที่ผู้สูงอายุทำเป็นประจำ ไม่ว่าจะเป็นการกินอาหารบางชนิด การใช้ยา หรือพฤติกรรมบางอย่าง อาจกำลังส่งผลเสียต่อสุขภาพโดยที่พวกเขาไม่รู้ตัว

จากนั้นจึงเสนอวิธีรักษาที่อ้างว่าเป็นสิ่งที่ถูกมองข้ามไป

ในบางกรณี แพทย์ปลอมเหล่านี้ถูกสร้างขึ้นมาใหม่โดย AI ทั้งหมด ทั้งรูปร่างและน้ำเสียงที่ถูกประดิษฐ์ขึ้นมาใหม่ แต่ในกรณีอื่น ๆ เทคโนโลยี AI ถูกนำมาใช้เพื่อเลียนแบบใบหน้า น้ำเสียง หรืออัตลักษณ์ของแพทย์ที่มีตัวตนอยู่จริงโดยไม่ได้รับความยินยอมจากเจ้าตัวแต่อย่างใด

แพทย์ปลอมทั้งสองรูปแบบอาจทำให้ผู้ชมเข้าใจผิดว่า กำลังได้รับคำแนะนำทางการแพทย์จากผู้เชี่ยวชาญที่มีคุณสมบัติเหมาะสมและน่าเชื่อถือ

มีการเปิดเผยข้อมูลเกี่ยวกับช่องภาษาโปรตุเกสจำนวน 29 ช่องที่ใช้แพทย์ซึ่งสร้างขึ้นด้วยปัญญาประดิษฐ์ ในรายงานของ "คอนโทรล+ซี" (CTRL+Z) ซึ่งเป็นองค์กรสื่อสารมวลชนที่ไม่แสวงหาผลกำไรของบราซิล

บีบีซีแผนกภาษาบราซิล ได้ตรวจสอบช่องยูทิวบ์เหล่านี้เพิ่มเติม เพื่อค้นหาช่องอื่น ๆ และรูปแบบที่คล้ายกัน รวมถึงชื่อวิดีโอที่มีด้วย

เราได้พบเฟอร์เรรา หลังจากรวบรวมความคิดเห็นประมาณ 27,000 ข้อความที่โพสต์ไว้ใต้คลิปจากช่องยูทิวบ์เหล่านี้ และใช้กระบวนการคัดกรองเพื่อระบุข้อมูลเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมที่ผู้ใช้งานได้แจ้งเข้ามา

ความคิดเห็นหลายสิบข้อความจากผู้ที่อ้างว่าเป็นผู้สูงอายุ เผยว่าพวกเขาทำตามคำแนะนำของแพทย์ AI ไม่ว่าจะเป็นการเริ่มรักษาตัวที่บ้าน หรือหยุดใช้ยาที่แพทย์เคยสั่งให้ก่อนหน้านี้

หนึ่งในจำนวนนั้น ผู้ใช้รายหนึ่งที่ระบุว่าตัวเองมีอายุ 85 ปี บอกว่าเขาเปลี่ยนจากการกินโอเมพราโซล ซึ่งเป็นยาที่ช่วยลดการผลิตกรดในกระเพาะอาหาร มาเป็นการกินมันเทศแทน

ส่วนอีกความคิดเห็นหนึ่งจากหญิงวัย 77 ปีระบุว่า เธอไม่ได้ไปพบแพทย์มานาน 3 ปีแล้ว และขอบคุณแพทย์ AI สำหรับคำแนะนำเกี่ยวกับโรคอัลไซเมอร์

ในคลิปสอนการสร้างคอนเทนต์บนยูทิวบ์ที่บีบีซีแผนกภาษาบราซิลค้นพบ เหล่าผู้สอนแนะนำให้สร้างชื่อวิดีโอและบทพูดที่กระตุ้นความกลัวและความรู้สึกว่าต้องเร่งดำเนินการ เพื่อทำให้ผู้ชมเชื่อว่าตนเองกำลังเผชิญกับความเสี่ยงด้านสุขภาพที่ต้องรีบจัดการ

ผู้สร้างคอนเทนต์สามารถทำเงินได้ทั้งจากยอดเข้าชมบนยูทิวบ์และจากการขายหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ หรือ อี-บุ๊ก และสินค้าต่าง ๆ ที่โฆษณาผ่านช่องนั้น ๆ

ผู้สอนรายหนึ่งในบราซิลชื่อ เจฟ โคอิมบรา ระบุว่า ผู้สร้างคอนเทนต์สามารถมีรายได้สูงถึง 30,000 เรอัล หรือประมาณ 191,000 บาทไทย ต่อเดือน

ในอีกวิดีโอหนึ่ง เขาได้สาธิตวิธีการใช้น้ำเสียงที่ฟังดูน่าตื่นตระหนกเพื่อเน้นย้ำความสำคัญของเรื่องนี้อย่างจริงจัง โดยยกตัวอย่างคำพูดที่ว่า "ก่อนจะเข้านอน ต้องระวังเรื่องนี้ให้ดี ระวังอย่าให้ถึงขั้นเสียชีวิตระหว่างนอนหลับ"

หลังจากบีบีซีแผนกภาษาบราซิลทำการติดต่อเขา หนึ่งในวิดีโอเหล่านั้นก็ถูกปิดกั้นไม่ให้สาธารณชนเข้าถึงได้

ในแถลงการณ์ โคอิมบรากล่าวว่า ช่อง AI ที่ปรากฏเป็นเพียงหลักฐานตัวอย่าง ไม่ใช่ช่องของเขาเอง

เขาระบุว่า เขาสอนการทำสื่อคอนเทนต์ให้ความรู้โดยการใช้ AI ไม่ได้สอนให้สร้างเนื้อหาที่มีจุดประสงค์เพื่อทดแทนบุคลากรทางการแพทย์ และไม่ได้มีเจตนาสนับสนุนให้มีการละเมิดกฎของแพลตฟอร์มหรือมาตรฐานอื่น ๆ

"ไม่มีความเห็นอกเห็นใจ"

เราพบช่องยูทิวบ์อย่างน้อย 5 ช่องที่นำภาพใบหน้าของแพทย์ชาวบราซิลชื่อดังรายหนึ่งไปใช้โดยไม่ได้รับอนุญาต เพื่อเผยแพร่คำกล่าวอ้างด้านสุขภาพที่สร้างความตื่นตระหนก รวมถึงการแนะนำวิธีรักษาตัวแบบธรรมชาติที่อาจนำมาใช้แทนยาที่แพทย์ตัวจริงสั่ง

เอลิโอ บราซิเลโร ซึ่งทำช่องยูทิวบ์มาเป็นเวลานานและมีผู้ติดตามเกือบ 300,000 คน ได้ทำการรายงานวิดีโอเหล่านี้ต่อยูทิวบ์และแจ้งความกับตำรวจในนครเซาเปาโลแล้ว

นอกเหนือจากการนำภาพลักษณ์ของเขาไปใช้ในทางที่ผิดแล้ว เขายังกล่าวว่าสิ่งที่เขากังวลที่สุดคือ ผู้ชมสูงวัยอาจหยุดรับประทานยาหลังจากเห็นเขาเข้าไปเกี่ยวข้องกับคำแนะนำดังกล่าว

"คนที่สร้างสิ่งนี้ขึ้นมาไม่มีความเห็นอกเห็นใจผู้อื่นเลย" เขากล่าวกับบีบีซีแผนกภาษาบราซิล "การพยายามหาเงินด้วยวิธีนี้อาจก่อให้เกิดอันตรายถึงชีวิตแก่ผู้สูงอายุได้"

ไฮเม ซาลาเดก กิล แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านระบบทางเดินอาหารจากโรงพยาบาลอัลเบิร์ต ไอน์สไตน์ อิสราเอลไลต์ ในนครเซาเปาโล กล่าวว่า ความเสี่ยงที่ใหญ่ที่สุดคือผู้ป่วยหันไปใช้สารหรือสิ่งต่าง ๆ ที่ไม่มีประสิทธิภาพ ซึ่งอาจทำให้อาการแย่ลง หรือแม้กระทั่งทำให้การวินิจฉัยโรคเป็นไปได้อย่างล่าช้า

เขากล่าวว่า สิ่งที่จำเป็นคือการตรวจสอบทางการแพทย์อย่างเหมาะสมและถูกต้อง รวมถึงมีระบบการวินิจฉัยที่ดีกว่านี้ ไม่ใช่แค่อิงตามวิดีโอที่อ้างว่าสิ่งใดสิ่งหนึ่งสามารถแก้ปัญหาสุขภาพทั้งหมดของคุณได้

ผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายชาวบราซิลระบุว่า ผู้สร้างคอนเทนต์ที่แอบอ้างตัวเป็นแพทย์อาจเสี่ยงถูกดำเนินคดีอาญา

กูเกิลซึ่งเป็นเจ้าของยูทิวบ์ กล่าวว่า กฎของแพลตฟอร์มวิดีโอนี้ครอบคลุมถึงเนื้อหาที่สร้างด้วย AI และห้ามเผยแพร่ข้อมูลทางการแพทย์ที่เป็นเท็จ ซึ่งอาจก่อให้เกิดอันตรายร้ายแรงในชีวิตจริง

บริษัทระบุว่า ป้ายกำกับบนวิดีโอสามารถช่วยให้ผู้ชมเข้าใจว่าเนื้อหานั้น ๆ ถูกดัดแปลงหรือสร้างขึ้นด้วย AI

หลังจากบีบีซีแผนกภาษาบราซิลติดต่อบริษัทกูเกิลเกี่ยวกับข้อมูลที่ คอนโทรล+ซี (CTRL+Z ) ได้รวบรวมไว้ ยูทิวบ์ได้ทำการลบช่องขนาดใหญ่บางส่วนในกลุ่มตัวอย่าง ซึ่งช่องเหล่านี้มียอดเข้าชมรวมกันประมาณ 41 ล้านครั้ง

ขณะเดียวกัน เซลี เฟอร์เรรา กล่าวว่า เธออยากพัฒนาความสามารถในการแยกแยะและรู้เท่าทันสิ่งที่เห็นบนโลกออนไลน์ให้ดีขึ้น

เธอกล่าวว่า "สำหรับคนวัยฉัน ฉันคิดว่าตัวเองใช้คอมพิวเตอร์ได้ค่อนข้าง แต่ก็ยังแยกไม่ออกว่าอะไรเป็น AI และอะไรเป็นเรื่องจริง"