20/03/2022

An Nowodhow

Sunday 20 March 2022

Script – final

Dohajydh da, ha dynnargh dhe dhyllans a’n seythen ma ‘An Nowodhow’ war BBC Radyo Kernow.

*

Yma kasys a govid-19 yn Kernow ow kressya arta, herwydh hembrenkysi gemeneth.

Kernow ha Syllan a welas seyth kans unnek kas ha dew ugens pub kans mil person y’n seyth dydh bys y’n degves a vis Meurth, kressyans dhyworth beswar kans ha dew y’n seythen kyns. Kevradh Pow Sows o pymp kans onan ha dew ugens.

Chifys yeghes a leveris bos kasys yn klavjiow ow moghhe, ha chifys adhyskans a leveris skolyow dhe enebi chalenjys ha kevradhow ow kressya yn mysk studhyoryon ha meni.

Keskowethyans Kernow Penndhyskadoryon Nessa a leveris re beu pub skol nasyes yn tiblans.

Y leveris ynwedh, ha fronansow ow korfenna yn Pow Sows, re beu moy kales dhe dowla, drefen nag o aswonys pub-dedhyek pygemmys dyskadoryon ha meni skoodhya dhe oberi.

Kate Shields, dhyworth Kesva With Ewngemyskys NHS Kernow ha Syllan a leveris “bos lies owth ombrevi posedhek yn klavji”.

Yn medh hi “yth eson ni ow tismygi dell dheffo nebonan a-ji heb arwodh rag ken dyghtyans.

Ena y hwren ni “ervira an le ma’s gorryn ynno dhe witha tus woliadow, ha re beu res dhyn dehweles dhe’n avisyans ‘diwleuv, fas ha spas’.”

Posow re sewyas Trest Klavjiow Riel Kernow dhe dweetya na godh tus “dos dhe onan a’gan klavjiow heb kyns kestava orth NHS 111.”

Konyk Kovid Doktour David Strain, dhyworth Skol Vedhegel Pennskol Karesk, a leveris bos ev ha’y gowethysi erel “sur bos hemma, yn rann, awos lyftya fronansow mask yn mis Hwevrer, hag ena an iselheans previ, ha fowt edhom a omenyshe rag an re na gans Kovid heb arwodh.”

Ev a leveris y hwrussa gwiska maskyow iselhe kasys, ha kyn nag yw erghys yn laghel namoy, ny styr bos hemma an dra gamm dhe wul.

Ev a leveris “heb mar yth yw an sempella tra a yllyn gul dhe lehe an lesans na.”

Yn Dewnens, yma moy es mil oberoryon NHS mes a weyth, awos “kudynnow kelmys dhe Govid”, yn medh chif yeghes.

*

Y fydh hwarvedhyansow heb kost profys dhe bareusi negysyow yn Kernow rag bledhen moy a dornyaseth.

An esedhogow, ostys gans kowethyans tornyaseth Visit Cornwall, a wra tochya war ardhyghtya goredhom a gost bewnans, keffrys ha chalenjys mayni ha skoodh negys.

Kemyskans a hwarvedhyansow warlinen hag yn person yw gwaytys dhe dhalleth yn mis Meurth.

Leveryas a leveris an esedhogow dhe vedra gweres negysyow ow pareusi rag chalenjys ha chonsow a dheu.

Malcolm Bell, pennweythresek chif Visit Cornwall a leveris re bia lies ughboynt hag ispoynt rag ranngylgh tornyaseth hag ostyans yn Kernow dres an dhiw vledhen bassyes.

Y leveris ev, “dell hevel, 2022 a vydh bledhen dhidheurek aral ha negysyow owth enebi posow hwythans, agan gwestoryon owth ardhyghtya goredhom kost bewnans, keffrys ha kesstriv tramor owth oberi yn leun, dell welir der an niver bras a argemynnow dy’gol war agan skrinyow.”

Servisyow o diallos dhe ardhyghtya an myns a vysystoryon yn Kernow yn mis Est 2021.

Y fydh arethoryon ow vysytya, ha’n hwarvedhyansow yw heb kost dhe attendya, hag ygor dhe bubonan.

Yth ynnir tus dhe ragerghi der Eventbrite.

*

Ha wortiwedh hedhyw, Kapten skath re dheskrifas fatel o ev “avlavar” dhe gavos morvleydh Tir Glas, martesen kansow y vloodh, yn moryow mes a Gernow.

Yth esa Trev Worth yn mes gans y esel mayni Kingsley, pan aspisons an kreatur “ginormous” y’n dowr.

Dell grysir bos an keth morvleydh hag a veu kevys marow yn Porth Lulyn a-varra y’n seythen. Y tennys skeusen, mes y feu skubellys dhe-ves yn mor kyns gallos bos daskevys.

Korf an morvleydh a veu aspiys gans Kingsley, hwetek bloodh y oos, yn gorthugher dy’Meurth, hag a veu daskevys wosa govyn gans Rosweyth Strandyans Morek.

An korf a veu tirys dhe Lulyn hag a vydh eksamnys gans mil-pathologydh.

Abby Crosby, dhyworth Trest Bewnans Gwyls Kernow a leveris bos morvleydhes Tir Glas “tanow dres eghen”, ha na veu strandyes onan war arvor Ruvaneth Unys a-dhia 2013 yn Northumberland.

Y leveris y prof “chons” dhe studhya an eneval yn-ogas.

Morvleydhes Tir Glas a yll tevi bys dhe bymp meter aga hirder.

Y hyllir aga havos ow neuvya yn lent, der an dowryow yeyn ha down Atlantek North.

Hwithroryon re leveris kyns na dyv an morvleydhes saw unn centimeter pub bledhen, hag yw adhves a-dro dhe gans ha hanterkans bloodh.

*

Yth esowgh hwi ow koslowes orth ‘An Nowodhow’ war BBC Radyo Kernow. An dowlen an seythen ma a veu skrifys genev vy, Duncan McIntosh. An pennskrifer o Steve Harris. Bys dy’Sul nessa, dohajydh da dhywgh hwi oll.