مستند جدید دیوید اتنبورو: حیواناتی که محل زندگیشان کوچکتر میشود
احتمالا اخیرا که در رستوارن یا بار یک نوشیدنی سفارش دادهاید، متوجه تفاوتی با قبل شدهاید. خیلی از شرکتها حالا یا از نیهای کاغذی استفاده میکنند یا کلا استفاده از نی برای نوشیدن را کنار گذاشتهاند. بقیه هم نیها را پشت پیشخوان میگذارند و فقط در صورت تقاضای مشتری آنها را بیرون میآورند.
این شاید دستاورد خیلی بزرگی نباشد اما نشانهای از تغییری قابل توجه در طرز فکر جامعه، شرکتهای بزرگ و دولت در مورد پلاستیک است.
و البته همان طور که ترزا می، نخستوزیر بریتانیا گفت، این تغییر تا حد زیادی مدیون "سیاره آبی دو"، مجموعهای در مورد طبیعت و با اجرای دیوید اتنبورو، است که زمستان گذشته پخش شد.
با این حال مجری این مجموعه به بیبیسی گفت که تغییر سیاست دولتها اولویت اول او در ساخت چنین مجموعههایی نیست: "همه ما به عنوان شهروند مسئولیتهایی داریم، ولی کار اصلی ما ساختن مجموعه برنامههایی جذاب و صادق است که راجع به چیزی بسیار مهم حرف بزنند."
اتنبورو همچنین گفت: "اینها برنامههایی برای شناخت محیط زیست نیستند، اینها برنامههایی برای تغییر رفتار نیستند و نمیخواهند به کسی اخطار بدهند. اینها شکلی جدید در فیلمسازی و شیوهای تازه برای فیلمسازی حیات وحش هستند."
پس از مجموعههای "سیاره زمین دو" و سیاره آبی دو"، حالا اتنبورو یک مجموعه دیگر را عرضه میکند: "دودمانها".
این یک مجموعه پنج قسمتی است که بیبیسی انگلیسی آن را از یکشنبه (۱۱ نوامبر) پخش میکند و شامل شامپانزهها، شیرها، ببرها، پنگوئنها و گرگها است. پس از این که تعقیب و گریز مارها و ایگواناها در مستند سیاره زمین دو جایزه تلویزیونی بفتا، برای بیشترین لحظه دیده شده را گرفت، آیا "دودمانها" هم سکانسی دارد که نفس را بند آورد؟
اتنبورو میگوید: "نه فقط یکی، بلکه چندتایی هستند. واقعا چند سکانس این گونه داریم. بدون شک یکی در اولین برنامه داریم، جایی که یک شامپانزه پیر کتک میخورد. چیزی که میتوانیم بگوییم این است که اتفاقی که رخ داده را نشان میدهیم. ما نمیخواهیم خودمان را جذاب نشان دهیم یا واقعیت را تغییر دهیم. اگر واقعه جالبی اتفاق بیافتد، یا اگر یک تراژدی رخ دهد، خب ما فقط نشانش میدهیم."
"دودمانها" شاید به اندازه "سیاره آبی دو" پیام سیاسی نداشته باشد، اما به تکرار یک دغدغه میپردازد؛ مایکل گانتون، تهیهکننده ارشد این مجموعه میگوید: "این مجموعه در مورد مشکل خیلی از این موجودات است، این که آنها فضای کافی برای زندگی ندارند. البته موضوع فضای زندگی به جذابیت پلاستیک نیست. این موضوع کمتر ذهن شما را مشغول میکند، ولی دغدغه بسیار بزرگتری است. بنابرین با توجه به مشکلاتی که این حیوانات دارند، این راه خوبی برای جلب توجه نسبت به این موضوع است."
گانتون معتقد است که ببرها در این زمینه در اولویت هستند: "آنها خیلی خوب تولید مثل میکنند و مراقب تولههایشان هستند و مسئله این است که فقط فضای کافی ندارند. تمام این مشکلات موجب میشود که آنها قلمروشان را ترک کنند و به محل گذر انسانها نزدیک شوند و این معمولا پایان خوشی ندارد."
در یکی از قسمتهای این مجموعه میبینیم که یک ببر در هند تصمیمی خطرناک میگیرد و به دنبال شکار از قلمرو خودش خارج میشود. مدت زیادی طول نمیکشد که مردم به وجود او پی میبرند و به جنگلداری تلفن میزنند. این سازمان هم جانور را به قلمرو خودش باز میگرداند.
"مشکل وحشتناک"
یکی از بحثهایی که سالهای اخیر همواره در مورد فیلمهای حیات وحش تکرار میشود این است که آیا آنها باید در وقایعی که هنگام فیلمبرداری رخ میدهد دخالت کنند یا نه؟
دیوید اتنبورو قبلا در این مورد گفته بود: "اگر شما دوره فیلمبرداری دیدهاید، معنایش این است که شما یک ناظر هستید نه دخالتکننده. این خیلی مهم است."
ولی دیدن وضعیت اسفبار حیوانات برای گروه فیلمبرداری خیلی سخت است، افرادی که به نظر میرسد گاهی فقط ناظر باقی نمیمانند.
در سال ۲۰۱۶ و هنگام فیلمبرداری "سیاره زمین دو"، بیبیسی تایید کرد که تهیهکنندهها برای نجات بچه لاکپشتها وارد عمل شدند.
پارسال هم جیمز هانیبورن، تهیهکننده "سیاره آبی دو" گفت: "اگر شما میبینید که لاکپشتی در یک کیسه پلاستیک گیر کرده و یا یک نهنگ گوژپشت در تور ماهیگیری افتاده، پا پیش میگذارید. این ذات انسانی نیست؟"
در بخش امپراطوری پنگوئنهای مجموعه "دودمانها" این دوراهی برای گروه پیش آمد.
تعدادی از پنگوئنهای ماده هنگام طوفان در یک دره و میان یخ و برف گیر افتادند. گانتون میگوید: "آنها مشکل وحشتناکی داشتند، زمانی که جوجهها روی پاهایشان قرار دارد، نمیتوانند به خوبی حرکت کنند. زیرا اگر در آن سن جوجهها روی زمین بیفتند، میمیرند. بعد هم یک سطح شیبدار بود که آنها چون نمیتوانستند پاهایشان را درست و حسابی تکان دهند، توانایی بالا رفتن از آن را نداشتند. بنابراین بعضی از آنها مجبور بودند که تصمیم وحشتناکی بگیرند؛ خودشان را نجات دهند و جوجهها را رها کنند."
با شروع یک طوفان دیگر، زمان استراحت گروه فیلمبرداری فرا رسید، ولی آنها بلافاصله به دره مورد نظر برگشتند.
گانتون میگوید: "مشخص بود که گرچه بعضی از پنگوئنها موفق شده بودند اما بیشتر آنها میمردند. ما با یک دانشمند صحبت کردیم و او گفت اگر بتوانیم از لغزندگی سطح شیبدار بکاهیم، شاید بشود بدون لمس پنگوئنها راهی پیش پایشان بگذاریم. به این ترتیب تعداد قابل توجهی از این مخلوقات ارزشمند نجات پیدا میکردند."
این دقیقا همان کاری بود که گروه انجام دادند. آنها شیارهای کوچکی روی سطح شیبدار ایجاد کردند، که تبدیل به پلههایی برای پنگوئنها شد تا خودشان را از مخمصه رها کنند.
گانتون میگوید: "عجیب است اما اگر مردم میدانستند که ما شانس کمک داشتیم و این کار را انجام ندادیم؛ جواب دادن به آنها خیلی سختتر میشد."
