آیا اسرائیل در آستانه ایجاد پایگاه نظامی در سومالی‌لند است؟

اظهارات عبدالرحمن محمد عبدالله عرو، رئیس‌جمهور سومالی‌لند، در سفر ماه ژوئن خود به اسرائیل، درباره احتمال استقرار یک پایگاه نظامی اسرائیل در این منطقه، بحث‌های گسترده‌ای را برانگیخته است.

اظهارات رئیس‌جمهور سومالی‌لند بار دیگر توجه‌ها را به دو تأسیسات راهبردی در بربره جلب کرده است؛ فرودگاه بربره و بندر جدید مجاور آن که هر دو در سال‌های اخیر شاهد پروژه‌های توسعه‌ای گسترده بوده‌اند.

سومالی‌لند که در سال ۱۹۹۱ استقلال خود را از سومالی اعلام کرد و با وجود نداشتن شناسایی بین‌المللی گسترده، عملا به‌طور مستقل اداره می‌شود، در ورودی دریای سرخ و یکی از مهم‌ترین مسیرهای دریایی جهان قرار دارد.

تیم راستی‌آزمایی بی‌بی‌سی تصاویر ماهواره‌ای فرودگاه بربره و یک تاسیسات دریایی مجاور آن را بررسی کرد. این تصاویر نشان می‌دهد عملیات ساخت‌وساز و حفاری در این منطقه سال‌ها ادامه داشته است؛ موضوعی که این پرسش را مطرح می‌کند که آیا این فعالیت‌ها صرفا بخشی از توسعه زیرساخت‌ها و پروژه‌های تجاری هستند یا ممکن است زمینه را برای استفاده‌های نظامی در آینده نیز فراهم کنند.

اتحادیه عرب در واکنش به شناسایی سومالی‌لند از سوی اسرائیل اعلام کرد این اقدام با هدف «تسهیل طرح‌های کوچ اجباری فلسطینیان» صورت گرفته است.

سفر به اسرائیل

سفر عبدالرحمن محمد عبدالله عرو به اسرائیل پرسش‌هایی را درباره سطح همکاری‌های امنیتی و نظامی مورد انتظار میان دو طرف ایجاد کرد؛ به‌ویژه پس از آنکه او در یک مصاحبه تلویزیونی گفت ایجاد یک پایگاه نظامی اسرائیل در سومالی‌لند «منتفی نیست».

این اظهارات چند ماه پس از آن مطرح شد که اسرائیل سومالی‌لند را به رسمیت شناخت؛ منطقه‌ای که در سال ۱۹۹۱ به‌طور یک جانبه استقلال خود را از دولت مرکزی مستقر در موگادیشو اعلام کرده بود.

در جریان این سفر، محمد یوسف، وزیر دفاع سومالی‌لند، نیز اعلام کرد که اسرائیل در حال آموزش نیروهای پلیس و ارتش این منطقه است.

همچنین یسرائیل کاتس، وزیر دفاع اسرائیل، تائید کرد که اسرائیل و سومالی‌لند سال‌هاست به‌طور محرمانه با یکدیگر همکاری می‌کنند.

این اظهارات در ادامه مجموعه‌ای از اقدامات دو طرف مطرح شد؛ از به رسمیت شناختن سومالی‌لند از سوی اسرائیل در دسامبر گذشته گرفته تا افتتاح سفارت سومالی‌لند در بیت المقدس.

یسرائیل کاتس تاکید کرد: «ما مصمم هستیم همکاری امنیتی میان خود را به سطوح تازه‌ای ارتقا دهیم؛ اقدامی که به سود هر دو ملت و همچنین ثبات منطقه خواهد بود.»

تصاویر ماهواره‌ای از بربره چه چیزی را نشان می‌دهند؟

تیم راستی‌آزمایی بی‌بی‌سی تصاویر ماهواره‌ای فرودگاه بربره را بررسی کرد. این تصاویر نشان‌دهنده فعالیت‌های ساخت‌وساز گسترده‌ای است که طی چند سال گذشته در این فرودگاه انجام شده است. همچنین یک بندر جدید در کنار فرودگاه ساخته شده است.

تصاویر نشان می‌دهد توسعه قابل‌ توجهی در فرودگاه صورت گرفته است. در سال ۲۰۱۸ این فرودگاه تنها یک باند ابتدایی داشت، اما تصاویر ماه مه امسال نشان می‌دهد باند فرودگاه به طور کامل تکمیل شده است.

به گفته کارشناسانی که با بی‌بی‌سی گفت‌وگو کرده‌اند، طول این باند به گونه‌ای است که امکان استفاده هواپیماهای غیرنظامی و نظامی را فراهم می‌کند.

علاوه بر این، در نزدیکی بخش لجستیکی فرودگاه ساخت‌وسازهای جدیدی دیده می‌شود که احتمالا می‌تواند برای آشیانه پهپادها باشد.

ویم زواینبرگ، کارشناس تصاویر ماهواره‌ای و منابع باز، می‌گوید: «این فرودگاه به‌راحتی می‌تواند میزبان عملیات تهاجمی باشد؛ به احتمال زیاد علیه حوثی‌ها. برای چنین کاربردی تنها به یک باند، آشیانه هواپیما، سامانه‌های ارتباطی و تاسیسات سوخت‌رسانی نیاز است.»

او افزود: «آشیانه پهپادها در گوشه بالای سمت راست پایگاه احتمالا به‌تازگی ساخته شده است. عملیات ساخت‌وساز در این منطقه از سال ۲۰۱۷ آغاز شده و تاسیسات در ابتدای سال گذشته به‌طور کامل عملیاتی شد.»

به گفته او همچنین ۱۸ گودال عمیق در نزدیکی باند فرودگاه دیده می‌شود که ممکن است برای نگهداری مهمات یا ذخیره سوخت استفاده شوند.

بندر جدید

تصاویر ماهواره‌ای همچنین از ساخت یک بندر جدید در فاصله چند متری فرودگاه بربره خبر می‌دهد.

این تصاویر نشان می‌دهد عملیات حفاری و آماده‌سازی بندر از سال ۲۰۱۸ آغاز شده و به‌صورت مرحله‌ای تا سال ۲۰۲۵ ادامه داشته است.

این بندر به شکل یک کانال عمیق طراحی شده و امکان پهلوگیری کشتی‌ها و نفتکش‌های پشتیبانی را فراهم می‌کند.

رنگ تیره آب در تصاویر ماهواره‌ای نیز نشان می‌دهد عمق بندر برای پذیرش کشتی‌های بزرگ، و حتی شناورهای پشتیبانی نظامی، مناسب است.

چه کسانی پشت این پروژه‌های توسعه‌ای قرار دارند؟

تیم تحقیقاتی بی‌بی‌سی هویت مجریان این پروژه‌ها را بررسی کرد.

نتایج نشان داد اسرائیل طرف اصلی این عملیات توسعه‌ای نبوده است. این پروژه‌ها سال‌ها قبل از نزدیکی سیاسی اخیر میان اسرائیل و سومالی‌لند آغاز شده بودند.

مشخص شد که شرکت اماراتی «ترمینال هولدینگز» از سال ۲۰۱۸ یکی از بازیگران اصلی توسعه فرودگاه بوده است.

چهار سال پیش معاون این شرکت در حساب لینکدین خود آغاز پروژه توسعه و تجهیز کامل فرودگاه بربره را تائید کرده بود.

این موضوع نشان می‌دهد بخش عمده ساخت‌وسازهای کنونی پیش از گسترش روابط اخیر میان اسرائیل و سومالی‌لند آغاز شده است.

با وجود توسعه گسترده فرودگاه و بندر بربره، مقام‌های سومالی‌لند وجود هرگونه پایگاه نظامی اسرائیل را رد می‌کنند.

سخنگوی نمایندگی دولت سومالی‌لند در بریتانیا به بی‌بی‌سی گفت: «در حال حاضر اطلاعی از وجود پایگاه نظامی اسرائیل در سومالی‌لند نداریم.»

اسرائیل از سومالی‌لند چه می‌خواهد؟

به گفته تحلیلگران، اسرائیل شاخ آفریقا را امتداد مستقیم امنیت دریای سرخ می‌داند و دهه‌هاست تلاش می‌کند شبکه‌ای از روابط سیاسی و امنیتی با کشورهای منطقه ایجاد کند.

هدف از این سیاست حفاظت از مسیرهای کشتیرانی و تقویت نفوذ منطقه‌ای اسرائیل عنوان می‌شود.

فرودگاه بربره موقعیتی راهبردی برای نظارت بر تردد کشتی‌ها در خلیج عدن و دریای سرخ دارد و در نزدیکی تنگه باب‌المندب واقع شده است.

همچنین این منطقه به مناطق تحت کنترل حوثی‌ها در یمن نزدیک است؛ بربره تنها حدود ۵۵۰ کیلومتر با صنعا فاصله دارد.

اورنا مزراحی، پژوهشگر موسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل، به بی‌بی‌سی گفت: «اهمیت سومالی‌لند برای اسرائیل به دلیل بحران با حوثی‌ها افزایش یافته است. حوثی‌ها شروع به شلیک موشک به اسرائیل کردند و این موضوع باعث شد اسرائیل اهمیت گسترش روابط با سومالی‌لند را برای رصد اوضاع یمن بهتر درک کند.»

او افزود: «همین مسئله انگیزه اصلی بود. ما تلاش کردیم روابط خود را با سومالی‌لند تقویت کنیم، چون این منطقه برای اسرائیل در ارتباط با کل قاره آفریقا یک مزیت راهبردی ایجاد می‌کند. یمن درست در آن سوی آب قرار دارد و این امکان را فراهم می‌کند که اسرائیل نوعی حضور در آن منطقه داشته باشد، تحولات طرف مقابل را زیر نظر بگیرد، از منظر اطلاعاتی و نظارتی فعالیت کند و تحرکات حوثی‌ها را بهتر درک کند. این مهم‌ترین موضوع است.»