مذاکرات ایران و آمریکا؛ گام بعدی چیست؟

پایان مذاکرات صلح میان ایالات متحده و ایران بدون دستیابی به توافق در اسلام‌آباد، پایتخت پاکستان، دستیابی به صلحی پایدار میان دو کشور را زیر سئوال برده است.

پیش از آغاز مذاکرات، مقام‌های دولت پاکستان لحن خوش‌بینانه‌ای داشتند و تاکید می‌کردند که برخلاف بسیاری دیگر، از اعتماد هر دو طرف برخوردارند.

جی‌دی ونس، رئیس هیئت آمریکایی و معاون رئیس‌جمهور ایالات متحده نیز خوش‌بین بود، اما پس از مذاکراتی که تا بامداد یکشنبه ادامه یافت اعلام کرد که گفت‌وگوها به توافقی منجر نشده است.

با این حال، بنا بر گزارش‌ها اختلافات اساسی بر سر برنامه هسته‌ای ایران، در کنار دیگر نقاط اختلاف، باعث فروپاشی مذاکرات شد.

بنابراین، این وضعیت چه تاثیری بر درگیری دارد و گزینه‌های بازیگران اصلی این جنگ اکنون چه خواهد بود؟

زمینه‌ای برای درک موضوع

لیز دوست، خبرنگار ارشد بین‌الملل بی‌بی‌سی، اشاره می‌کند که مذاکرات در اسلام‌آباد بالاترین سطح گفت‌وگو میان ایران و ایالات متحده از زمان انقلاب ۱۹۷۹ بوده است.

لیز دوست می‌گوید: «نمی‌توان چنین دیپلماسی‌ را در یک روز انجام داد» و می‌افزاید نشانه‌ها از پیش از آغاز مذاکرات نشان می‌داد که این روند سریع نخواهد بود.

به گفته لیز دوست، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، به‌طور مداوم از ادبیاتی تند استفاده کرده است. او می‌گوید: «آقای ترامپ گفته بود که ایران شکست خورده است. ایران باید تسلیم شود. جی‌دی ونس نیز این موضع را بازتاب داد و گفت آنها [تهران] باید با شرایط ما موافقت کنند. این به این دلیل است که بر اساس اعداد و ارقام، ایران متحمل تلفات نظامی قابل‌توجهی شده و بسیاری از رهبران ارشد آن ترور شده‌اند.»

اما لیز دوست تاکید می‌کند که بعید است ایران به اولتیماتوم‌ها تن دهد و برای تسلیم شدن به اسلام‌آباد نرفته بود. او می‌گوید: «ایران با این تصور به اسلام‌آباد نیامد که این جنگ را باخته است، بلکه در واقع با این باور آمد که در حال پیروزی بوده است. ایران معتقد است دست بالایی دارد. همچنان در حال پاسخ دادن است و توانسته تنگه هرمز را به یک ابزار فشار تبدیل کند.»

اکنون چه خواهد شد؟

در حالی که جی‌دی ونس معاون رئیس‌جمهوری آمریکا در اسلام‌آباد با نمایندگان خداحافظی می‌کرد، برخی تحلیلگران می‌پرسند آیا این به معنای خداحافظی با صلحی پایدار در خاورمیانه نیز هست؟

آیا هر دو طرف به پایتخت‌های خود بازخواهند گشت و زمان بیشتری برای دیپلماسی فراهم خواهند کرد؟ یا دونالد ترامپ تصمیم خواهد گرفت که اکنون زمان تشدید تنش است؟

نیکلاس هاپتون، سفیر پیشین بریتانیا در ایران، معتقد است برخی نشانه‌های مثبت از آنچه در اسلام‌آباد رخ داد قابل برداشت است.

آقای هاپتون می‌گوید: «به نظر می‌رسد هر دو طرف با رویکردی سازنده وارد شدند. آنها مدت زمان قابل‌توجهی از روز را به گفت‌وگو اختصاص دادند. و نحوه برگزاری مذاکرات امکان بحث‌های فنی و جزئی و همچنین بیان مواضع کلی را فراهم کرد.»

او می‌گوید با وجود طرح مطالبات «حداکثری» از سوی هر دو طرف در اسلام‌آباد و فاصله زیاد میان آنها، به نظر می‌رسد هر دو طرف انتظار دارند گفت‌وگوهای بیشتری انجام شود.

او می‌افزاید: «این توافق، اگر در نهایت توافقی حاصل شود، احتمالا دارای عناصر جدید خواهد بود و حتی از توافق ۲۰۱۵ نیز پیچیده‌تر خواهد بود». اشاره‌ای به توافقی که در دوران ریاست‌جمهوری باراک اوباما با ایران حاصل شد.

کسری ناجی، خبرنگار ویژه بی‌بی‌سی فارسی، نیز معتقد است که «همه چیز از دست نرفته است.»

آقای ناجی می‌نویسد: «محمدباقر قالیباف، رئیس هیئت ایرانی در مذاکرات، در شبکه اجتماعی ایکس نوشته و طرف آمریکایی را متهم کرده که «در این دور از مذاکرات» نتوانسته اعتماد هیئت ایرانی را جلب کند و در عین حال امکان ادامه گفت‌وگوها را باز گذاشته است.»

و در واقع، بی‌بی‌سی دریافته است که گفت‌وگوهای غیرمستقیم میان نمایندگان ایران و آمریکا از طریق پاکستان، با وجود پایان مذاکرات رسمی، ادامه داشته است.

آزاده مشیری، خبرنگار بی‌بی‌سی در اسلام‌آباد، می‌گوید: «این موضوع به‌طور رسمی از سوی آمریکا یا ایران تائید نشده و مانند سال‌های گذشته، همیشه درک ماهیت گفت‌وگوهای میانجی‌ها دشوار بوده است. اما ممکن است نشان دهد که درِ میانجی‌گری و گفت‌وگوهای پشت‌پرده کاملا بسته نشده است.»

پس آیا تشدید تنش از سوی واشنگتن، دست‌کم در حال حاضر، از دستور کار خارج شده و دونالد ترامپ رویکردی صبورانه‌تر و راهبردی‌تر در پیش گرفته است؟

برخی کارشناسان می‌گویند بله، و معتقدند ایران همچنان اهرم‌هایی در برابر آمریکا دارد. به‌ویژه با ادامه اختلال در تجارت جهانی، بقای رهبری ایران و نیروهای نیابتی آن و وجود ذخایر اورانیوم غنی‌شده.

خبرگزاری تسنیم، به نقل از منبعی گزارش داده است: «ایران برای مذاکرات عجله‌ای ندارد.» این منبع افزوده است که «توپ در زمین آمریکا است.»

آزاده مشیری، خبرنگار جنوب آسیا بی‌بی‌سی، این‌گونه بیان می‌کند: «درس بزرگ اینجا این است که استفاده از زور مستقیم، ایرانی‌ها را به موقعیتی که احساس کنند باید امتیاز بدهند، سوق نداده است.»

دونالد ترامپ در پی به نتیجه نرسدین مذاکرات، اعمال محاصره دریایی علیه ایران را مطرح کرده است، چیزی مشابه آنچه پیش از کنار گذاشته شدن نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور پیشین ونزوئلا، در ژانویه مشاهده شد.

شاید با اشاره‌ای ضمنی به همین موضوع، در پایان هفته و در حالی که گفت‌وگوها در جریان بود، یک مقام ارشد نظامی آمریکا بیانیه‌ای صادر کرد و از ایجاد یک کریدور امن دریایی ـ از طریق پاکسازی فعال مسیرها ـ برای بازگشایی تنگه هرمز خبر داد.

اینکه آیا این اقدام می‌تواند یا خواهد توانست هم‌زمان با از سرگیری بمباران ایران توسط آمریکا انجام شود، مشخص نیست.

در نهایت، لیز دوست، خبرنگار ارشد بین‌الملل بی‌بی‌سی، می‌گوید رئیس‌جمهور آمریکا باید از دو نکته آگاه باشد. او می‌گوید: «نخست، [بازگشت به جنگ] در داخل کشورش بسیار نامحبوب خواهد بود.»

دونالد ترامپ از تاثیر داخلی هرگونه درگیری طولانی‌ مدت جهانی آگاه خواهد بود. به‌ویژه اگر هزینه‌های زندگی همچنان افزایش یابد، آن هم در حالی که انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر در پیش است.

آخرین شاخص قیمت مصرف‌کننده که قیمت مجموعه‌ای از کالاها و خدمات را اندازه‌گیری می‌کند، در نزدیک به دو سال گذشته درآمریکا به بالاترین سطح رسیده است. نشانه‌ای هشداردهنده از آنچه ممکن است در پیش باشد.

لیز دوست می‌افزاید: «دوم، این کار موثر نخواهد بود. ایران مقابله خواهد کرد.»