«سوگی که سنگین‌تر می‌شود»؛ خانواده‌هایی که پس از اعدام در عربستان، جسدی برای خاکسپاری ندارند

«ما تمام این آیین‌ها را برگزار کردیم تا به تسکین خانواده کمک کنیم و بپذیرد که او مرده است. اما من تسکین نخواهم یافت.» این‌ها گفته‌های کینفه آرگاوی، پدری است که برای پسرش، کایبروم، سوگواری می‌کند.

او می‌گوید: «این ماجرا تا پایان عمر برای من پشیمانی و اندوه به همراه خواهد داشت.»

کایبروم کینفه آرگاوی یکی از پنج شهروند اتیوپیایی بود که ژوئن به اتهام قاچاق حشیش در عربستان سعودی اعدام شد. عربستان پیوسته در میان کشورهایی قرار دارد که بیشترین اعدام را در جهان انجام می‌دهند و پس از چین و ایران در رتبه سوم جای دارد.

دفن مذهبی رسمی یکی از ارکان اساسی ایمان بسیاری از مسیحیان ارتدوکس اتیوپی است؛ به طوری که جسد در کفنی تشریفاتی پیچیده و در تابوتی چوبی گذاشته می‌شود. اما برگزاری مراسم برای این جوان ۲۵ ساله به آن شکل ممکن نبود، چون پیکرش به زادگاهش بازگردانده نشد.

بر اساس آمارهای دیده‌بان حقوق بشر، عربستان سعودی در بازه زمانی منتهی به ۲۷ ژوئن، ۱۱۶ نفر را اعدام کرده است.

دعاء ضینی، پژوهشگر ارشد «سازمان اروپایی-سعودی حقوق بشر» و مشاور پرونده‌های خاورمیانه و شمال آفریقا در خیریه «ریپریو»، که از افرادی در معرض نقض شدید حقوق بشر دفاع می‌کند، می‌گوید: «خودداری از بازگرداندن پیکر صرفا یک موضوع اداری نیست. این اقدام، مجازات را به خانواده فردی که اعدام شده نیز گسترش می‌دهد.»

نازیلا غنیه، گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در امور آزادی دین و عقیده، رویه ادعایی عربستان سعودی در خودداری از تحویل پیکرها را «شکنجه و بدرفتاری» توصیف کرده است.

بستگان پنج اتیوپیایی می‌گویند که آنها ۱۳ ژوئن در بازداشتگاه خمیس مشیط در استان عسیر در جنوب عربستان اعدام شدند و پیش از اعدام هیچ هشداری دریافت نکردند. وسایل شخصی یا گواهی فوت عزیزانشان نیز به خانواده‌ها داده نشده است.

کایبروم کینفه آرگاوی در سال ۲۰۲۰ بدون ویزای معتبر به همراه پدرش، که او نیز کینفه نام دارد، به عربستان سعودی رفت. آن‌ها دستگیر، ۱۵ ماه زندانی و سپس از کشور اخراج شدند.

با این حال، به دلیل جنگ داخلی در اتیوپی، کایبروم تصمیم گرفت به عربستان سعودی بازگردد. او سوار قایقی مملو از مسافر شد تا از دریای سرخ عبور کند و یمن را پیاده پشت سر بگذارد.

کایبروم بار دیگر در سال ۲۰۲۳ هنگام عبور از مرز توسط مقام‌های عربستان دستگیر و به قاچاق مواد مخدر متهم شد. کینفه می‌گوید که پسرش پس از سه ماه حبس به اعدام محکوم شد. او پس از سه سال زندان، ناگهان در ژوئن اعدام شد.

کینفه با چشمانی گریان می‌گوید: «حتی فرصتی برای صحبت کردن با ما پیدا نکرد. من از طریق رسانه‌های اجتماعی از مرگش باخبر شدم.»

به اعتقاد کینفه، پسرش بی‌گناه بوده و در عربستان سعودی به ناحق محکوم شده است: «هیچ مدرکی که نشان دهد، پسرم در قاچاق حشیش دست داشته وجود ندارد. هیچ‌کس گواهی فوت یا هیچ‌یک از وسایل و پیکرش را به من تحویل نداده است. من فقط در سکوت گریه و سوگواری می‌کنم. چه کار دیگری از دستم ساخته است؟»

در همان روز و در همان زندان، تسگابو گبرماریام نیز پس از محکومیت به جرم مشابه اعدام شد. این جوان ۲۶ساله فرزند ارشد از هشت فرزند ساکن یک منطقه روستایی در منطقه تیگرای مرکزی اتیوپی بود.

پدرش، هاگوس گبرمسکل، می‌گوید او پس از رسیدن به ۱۸ سالگی برای فرار از فقر و جنگ داخلی خانه را ترک کرد: «در منطقه ما کار زیادی برای جوانان وجود ندارد. او برای کمک به من به عربستان سعودی رفت.»

تسگابو به اتهام قاچاق مواد مخدر محکوم شد و سه سال و نیم را در زندان گذراند. او آخرین بار در فوریه با خانواده‌اش صحبت کرده بود. هاگوس به بی‌بی‌سی گفت: «او گفت به زودی [به خانه] برمی‌گردد و ازدواج می‌کند.»

مادرش، لتکریستوس گبرتسادیک، به دنبال عروسی مناسب بود اما در عوض مجبور شد مراسم عزاداری برگزار کند: «همه فرزندانم دختر هستند، او تنها پسرم بود. آن‌ها امید زیادی داشتند که برادرشان به زودی به خانه بازگردد. آن‌ها برای او ترانه‌های عروسی آماده می‌کردند. حالا دل آن‌ها از من هم بیشتر شکسته است.»

خانواده ارتدوکس مسیحی تسگابو پس از اطلاع از اعدام او از سوی بستگان ساکن عربستان، تصمیم گرفتند مراسم خاک‌سپاری نمادین و آیین دعا را در کلیسای محلی خود برگزار کنند.

لتکریستوس که مراسم سنتی ۴۰ روز عزاداری را به‌جا آورده است، می‌گوید: می‌خواهم بدانم چرا جسدش به خانه بازگردانده نشده است. این کار سوگ ما را بسیار سنگین می‌کند و دل‌هایمان را می‌شکند.»

گزارشی از سازمان حقوق بشری عفو بین‌الملل که پارسال منتشر شد نشان می‌دهد که ۷۵ درصد از اعدام‌شدگان به دلیل جرایم مرتبط با مواد مخدر، شهروندان خارجی بوده‌اند.

دعاء ضینی می‌گوید که افراد آسیب‌پذیر توسط شبکه‌های مجرمانه استثمار می‌شوند: «در برخی پرونده‌های مربوط به اتیوپی، بازداشت‌شدگان گفته‌اند که ترغیب شده‌اند در ازای کمک به عبور از مرز، اقلامی را حمل کنند؛ در حالی که در پرونده‌های مربوط به پاکستان، با افرادی روبه‌رو شدیم که مجبور به بلعیدن مواد ممنوعه شده بودند؛ گاهی تحت اجبار یا در ازای وعده‌های شغلی.»

بر اساس برآوردهای سازمان اروپایی حقوق بشر عربستان سعودی، از زمان به پادشاهی رسیدن سلمان بن عبدالعزیز آل‌سعود در سال ۲۰۱۵، مجموع اعدام‌ها در عربستان سعودی از مرز دو هزار نفر فراتر رفته است که ۴۲ درصد آن‌ها را شهروندان خارجی تشکیل می‌دهند.

این سازمان محاسبه کرده است که عربستان سعودی سال ۲۰۲۵ تعداد ۳۵۶ اعدام را اجرا کرده که بالاترین آمار سالانه ثبت‌شده تاکنون است.

قوانین عربستان به مقام‌ها اجازه می‌دهد اجساد را با هزینه سفارت به کشورشان بازگردانند ولی دعاء ضینی می‌گوید که این اتفاق هرگز رخ نمی‌دهد: «از هیچ موردی اطلاع نداریم که در آن جسد یک مهاجر اعدام‌شده به خانواده‌اش بازگردانده شده باشد. به نظر می‌رسد همین رویه در پرونده‌های مستندشده ما مربوط به شهروندان سعودی نیز صدق می‌کند.»

دعاء ضینی همچنین می‌گوید که در گذشته برخی خانواده‌ها کارزارهایی را برای بازگرداندن اجساد زندانیان اعدام‌شده از جمله شهروندان ترکیه و اردن، به راه انداخته‌اند، اما نتیجه‌ای نگرفته‌اند: «گواهی فوت ارائه‌شده به خانواده اردنی به طور چشمگیری مختصر بود. هیچ اطلاعاتی درباره محل دفن جسد یا شرایط مرگ در آن وجود نداشت.»

بی‌بی‌سی از دولت عربستان از طریق وزارتخانه‌های کشور و خارجه و همچنین سفارت این کشور در لندن درخواست پاسخ کرد، اما هیچ جوابی دریافت نکرد.

مقام‌های عربستانی با شدیدترین لحن درباره جرایم مواد مخدر صحبت می‌کنند.

وزارت کشور عربستان در بیانیه‌ای به مناسبت اعدام یک شهروند سعودی که او نیز به جرایم مرتبط با حشیش محکوم شده بود، به آیاتی از قرآن اشاره کرد که درباره مجازات شدید مفسدان فی‌الارض بحث می‌کنند.

این بیانیه می‌گوید که دولت متعهد به «حفاظت از امنیت شهروندان و ساکنان برابر بلایای مواد مخدر و اعمال شدیدترین مجازات‌های مقرر قانونی علیه قاچاقچیان و سوداگران مواد مخدر، با توجه به از دست رفتن جان انسان‌های بی‌گناه و فساد سنگینی که مواد مخدر به بار می‌آورد» است.

همچنین برای دریافت نظر به سفارت اتیوپی در عربستان سعودی نیز مراجعه شد.

عربستان سعودی تعداد زندانیانی را که در حال حاضر در صف اعدام هستند فاش نمی‌کند، اما فعالان حقوق بشر می‌گویند که این تعداد ممکن است به صدها نفر برسد.

جویی شی، پژوهشگر بخش خاورمیانه و شمال آفریقای دیده‌بان حقوق بشر، می‌گوید: «اعدام‌هایی که در عربستان سعودی مخفیانه یا بدون هشدار کافی از پیش انجام می‌شوند، حق زندانی و اعضای خانواده او را برای داشتن زمان کافی جهت آماده‌شدن برای مرگ نقض می‌کنند.»

دعا برای معجزه

این پنهان‌کاری همچنین زندگی را برای زندانیان محکوم به اعدام طاقت‌فرسا می‌کند. یک زندانی که به دلایل امنیتی نمی‌تواند نام و محل نگهداری‌اش فاش شود، شرایط حبس خود را برای بی‌بی‌سی توصیف کرد.

او در سال ۲۰۲۳ دستگیر شد و اتهام قاچاق مواد مخدر را پذیرفت و می‌گوید به اعدام محکوم شده ولی امیدوار به عفو است.

او امسال شاهد اعدام ۱۵ نفر از هم‌بندی‌های خود بوده و اکنون در ترس دائمی از اعدام زندگی می‌کند: «هر بار که نگهبانان درها را باز می‌کنند، با خودمان می‌گوییم که این بار نوبت چه کسی است.»

او برای یک معجزه (تعلیق حکم) دعا می‌کند اما اگر بدترین اتفاق رخ دهد، می‌خواهد بقایای جسدش به خانه فرستاده شود: «نگرانم که پدر و مادرم حتی نتوانند جسدم را ببینند.»