واکنش کنایه‌آمیز ایران به عکس روبیو در تاج‌محل: «اگر تاریخ را می‌دانست، اینجا عکس نمی‌گرفت»

مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، سفر چهار روزه خود به هند را در حالی به پایان رساند که این سفر همچنان در شبکه‌های اجتماعی موضوع بحث و گفت‌وگوست.

او از ۲۳ تا ۲۶ مه به هند سفر کرده بود و در جریان این سفر، علاوه بر دیدار با دیپلمات‌های ارشد هند، از چندین مکان مشهور گردشگری نیز بازدید کرد که تاج‌محل یکی از آن‌ها بود.

بحث‌ها در شبکه‌های اجتماعی زمانی آغاز شد که مارکو روبیو و همسرش مقابل تاج‌محل در شهر آگرا عکس گرفتند.

نخستین واکنش طنزآمیز به این موضوع از سوی مقام‌های ایرانی مطرح شد و پس از آن، این ماجرا بیش از پیش مورد توجه قرار گرفت.

طعنه ایران و بحث در شبکه‌های اجتماعی

وقتی وزیر امور خارجه آمریکا تصاویر یادگاری خود را به همراه همسرش مقابل تاج‌محل در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرد، این تصاویر خیلی زود به یکی از موضوعات داغ فضای مجازی تبدیل شدند.

این ماجرا زمانی وارد مرحله تازه‌ای شد که کنسولگری ایران در حیدرآباد به‌طور علنی سفر روبیو به تاج‌محل را به سخره گرفت.

کنسولگری ایران در بیانیه خود یادآور شد که تاج‌محل نماد عشق ممتاز محل، همسر ایرانی‌تبار پادشاه مغول است و در ساخت آن از مهارت معماران فارسی‌زبان استفاده شده بود.

در این بیانیه همچنین از آمریکا انتقاد شد و این کشور به داشتن استانداردهای دوگانه متهم شد.

در این بیانیه آمده است: «اگر مارکو روبیو درکی از تاریخ و معماری داشت، برای عکس گرفتن در اینجا نمی‌ایستاد. این بنا از روی عشق یک پادشاه به همسر ایرانی‌اش ساخته شده و نبوغ معماران ایرانی آن را شکل داده است. در حالی که امروز دولت او تمدن ایرانی را تهدید به نابودی می‌کند و به تمدن‌های دیگر بی‌احترامی می‌کند.»

واکنش ایران باعث شد این بحث تنها به مسائل تاریخی محدود نماند و ابعاد سیاسی نیز پیدا کند. این بحث در شرایطی مطرح شده که میان آمریکا و ایران آتش‌بسی پرتنش برقرار است.

پس از این طعنه ایران، موضوع به‌سرعت در شبکه‌های اجتماعی فراگیر شد و واکنش‌های متفاوتی را به همراه داشت.

برخی کاربران، مارکو روبیو را هدف تمسخر قرار دادند و گفتند بدون شناخت پیشینه تاریخی، عکس گرفتن در چنین مکان‌هایی مناسب نیست.

برخی دیگر پا را فراتر گذاشتند و این موضوع را در چارچوب تنش‌های جاری میان آمریکا و ایران تحلیل کردند، در حالی که گروهی دیگر این تصویر را نوعی «نماد دیپلماتیک» توصیف کردند.

کاربری به نام رضوان شاه در حمایت از دیدگاه ایران نوشت که اگر مارکو روبیو با تاریخ این بنا آشنا بود، شاید در آنجا عکس نمی‌گرفت.

او همچنین نوشت: «این بنا را معماران فارسی‌زبان برای یک ملکه ایرانی ساخته‌اند و این نماد فرهنگی است که دولت او اکنون آن را در معرض تهدید قرار داده و برای آن احترامی قائل نیست.»

ممتاز محل و تاج‌محل

تاج‌محل که از سنگ مرمر ساخته شده، یکی از عجایب جهان به شمار می‌رود. این بنا در قرن هفدهم به دستور شاه‌جهان، امپراتور مغول، به یاد همسرش ممتاز محل ساخته شد. ممتاز محل و شاه‌جهان هر دو در همین مکان به خاک سپرده شده‌اند.

ممتاز محل سومین همسر شاه‌جهان بود و داستان عشق آن‌ها روایتی کم‌ نظیر به شمار می‌رود.

۱۹ سال پس از ازدواج، ممتاز محل در ۱۷ ژوئن ۱۶۳۱ و در سن ۳۸ سالگی درگذشت. به گفته تاریخ‌نگاران، ساخت تاج‌محل بین سال‌های ۱۶۳۲ تا ۱۶۴۸ انجام شد.

تاریخ‌نگاران می‌گویند خانواده ممتاز محل اصالتا ایرانی‌تبار بودند، اما خود ممتاز محل در هند متولد شده بود.

طبق دانشنامه بریتانیکا، نام اصلی ممتاز محل «ارجمند بانو بیگم» بود. او همسر شاه‌جهان، پادشاه مغول بود که تاج‌محل به یاد او ساخته شد.

بریتانیکا می‌نویسد پدربزرگ او، میرزا غیاث بیگ، از ایران امروزی، به هند مهاجرت کرده بود و بعدها در دربار مغول به مقام بسیار بالایی رسید. پدر او، ابوالحسن آصف‌خان، نیز از اشراف برجسته دربار مغول بود.

به همین دلیل، تاریخ‌نگاران معمولا می‌گویند ممتاز محل از خانواده‌ای ایرانی‌تبار بود، اما خود او در آگرا به دنیا آمده بود، نه در ایران.

در بریتانیکا همچنین آمده است که خانواده او در قرن هفدهم به یکی از بانفوذترین خاندان‌های دربار مغول تبدیل شده بودند.

در آن دوران، فرهنگ، زبان و پیوندهای خانوادگی فارسی تاثیر بسیار زیادی در دربار مغول داشت. به همین دلیل، بسیاری از اشراف بزرگ مغول و خاندان سلطنتی با ریشه‌های فارسی پیوند داشتند.

رعنا صفوی، تاریخ‌نگار، نوشته است که عبدالحمید لاهوری، تاریخ‌نگار رسمی دربار شاه‌جهان، در کتاب «بادشاه‌نامه» درباره ساخت تاج‌محل نوشته است: «فرآیند ساخت روضه منوره (تاج‌محل) همزمان با گذاشتن سنگ بنای آن آغاز شد.»

رعنا صفوی همچنین نوشته است که تاریخ‌نگار آر. نات در کتاب «تاج محل: تاریخ و معماری» آورده است: «امپراتور تصمیم گرفت بر فراز آرامگاه ممتاز محل، بنایی باشکوه با گنبدی عظیم بسازد؛ بنایی که تا روز قیامت پابرجا بماند و در شان قدرت و شکوه او باشد و یاد ممتاز محل را جاودانه کند. شاه‌جهان پایه‌های چنین آرامگاه عظیمی را بنا نهاد.»