سبک‌تر از یک قالب صابون؛ کفش‌هایی که رکورد ماراتن را در هم شکستند

مدتی پیش که «سباستین ساوه» گفت روزی رکورد جهانی ماراتن کلوین کیپتوم را خواهد شکست، کمتر کسی فکر می‌کرد این اتفاق همین یکشنبه گذشته در لندن رخ دهد.

اما این اتفاق فراتر از ثبت یک رکورد جدید بود. او با زمان ۱ ساعت و ۵۹ دقیقه و ۳۰ ثانیه، در ۳۱ سالگی توانست مرزهای جدیدی از توانایی و پیشرفت فناوری را تعریف کند.

البته «الیود کیپچوگه» در سال ۲۰۱۹ اولین نفری بود که ماراتن را زیر دو ساعت دوید، اما آن رکورد نه در یک مسابقه رسمی که در شرایطی کنترل شده به‌ دست آمد.

نکته عجیب ماجرا این است که یومیف کجلچا از اتیوپی هم با زمان شگفت‌انگیز ۱:۵۹:۴۰ در جایگاه دوم قرار گرفت و دومین فردی شد که زیر دو ساعت از خط پایان یک ماراتن گذشت.

در بخش زنان هم تیگست آسیفا از اتیوپی، رکورد جهانی خود را ۹ ثانیه بهبود داد و زمان ۲:۱۵:۴۱ را ثبت کرد.

در چنین ورزشی که پیشرفت‌ ورزشکاران بسیار جزئی است، اکنون سوال این است که این سه ورزشکار چگونه توانستند چنین رکوردهای شگفت‌انگیزی را در این روز تاریخی ثبت کنند؟

بسیاری معتقدند دلیل این موفقیت کفش‌‌های آن‌ها بوده است.

از کفش مورد نظر‌ چه می‌دانیم؟

هر سه ورزشکار از کفش برند آدیداس مدل «آدیزرو آدیوس پرو ایوو ۳» استفاده کردند.

این مدل که در ۲۵ آوریل، تنها دو روز قبل از مسابقه معرفی شد، سومین نسخه از این کفش بسیار محبوب است و آدیداس در سه سال گذشته با ساوه، کجلچا و آسیفا برای تولید آن همکاری کرده است.

در مورد ساوه، این کفش به او کمک کرد تا رکورد مسیر لندن را که در اختیار کیپتوم بود (۲:۰۱:۲۵)، نزدیک به دو دقیقه بهبود دهد.

ساوه از آدیداس بابت ساخت بهترین کفشی که تاکنون پوشیده تشکر کرد و از سبکی فوق‌العاده و پایداری آن تعریف کرد.

چه چیزی «پرو ایوو ۳» را متفاوت می‌کند؟

این کفش با وزن ۹۹ گرم، اولین «سوپر کفش» است که زیر۱۰۰ گرم وزن دارد. وزنی کمتر از یک سیب متوسط، یک موز یا حتی یک قالب صابون.

در سال‌های اخیر، پیشرفت‌های بسیاری در رکوردهای زمانی ماراتن به‌دلیل استفاده از صفحات کربنی در کفش‌ها ایجاد شده بود.

اما این مدل به‌جای استفاده از فن‌آوری کربن در کف کفش، از این فن‌آوری در دور تا دور لایه میانی کفش استفاده کرده است. به این ترتیب، وزن کفش کاهش یافته و در نتیجه کیفیت دویدن بهتر شده است.

پاتریک ناوا، معاون بخش دوومیدانی آدیداس، درباره فرآیند طراحی این کفش گفت: «در این سطح از رقابت، تمام جزئیات اهمیت دارند و اندازه‌‌ها حتی تا مقیاس نانوگرم در نظر گرفته می‌شوند. این یک فرآیند طولانی بود و به محصولی رسیدیم که واقعا حس کفش مسابقه را تغییر می‌دهد.»

البته برای دوندگان عادی، استفاده از این فناوری بسیار گران است. تعداد محدودی از این کفش‌ها این هفته عرضه شد و انتظار می‌رود در اواخر سال با قیمت حدود ۴۵۰ پوند به‌طور گسترده وارد بازار شوند.

آیا آدیداس جای نایکی را گرفته است؟

زمانی که کیپچوگه در سال ۲۰۱۹ با کفش‌های نایکی مدل «آلفافلای» رکورد زیر دو ساعت را ثبت کرد، نایکی بدون شک پیشتاز بازار بود.

این جایگاه در سال ۲۰۲۳ هم تقویت شد، زمانی که کیپتوم رکورد قبلی ماراتن را در مسابقات شیکاگو با کفش نایکی مدل «آلفافلای ۳» ثبت کرد.

اما در رقابت بین برندها هم مانند مسابقات ورزشی، رکوردها شکسته می‌شوند و اکنون آدیداس می‌تواند ادعا کند که سریع‌ترین مرد و زن تاریخ ماراتن، هر دو از کفش‌های این برند استفاده کرده‌اند.

با این حال رقابت میان برندهای بزرگ همچنان شدید است، به‌ویژه با افزایش محبوبیت ورزش دو.

برندهایی مانند ایسیکس، بروکس، هوکا، ساکونی و نیو بالانس از رقبای اصلی نایکی و آدیداس هستند.

ناوا در این‌باره گفت: «همه ما آدم‌های ورزش‌دوست و پرشوری هستیم، بنابراین همیشه میل به رقابت و پیروزی داریم اما در نهایت هدف ما این است که ورزشکاران بهترین عملکرد خود را داشته باشند.»

قوانین مربوط به «سوپر کفش‌ها» چیست؟

نهادهای نظارتی همواره تلاش کرده‌اند تا خود را با پیشرفت فناوری کفش‌ها هماهنگ کنند. بنابراین فدراسیون جهانی دوومیدانی در ژانویه ۲۰۲۲ قوانین جدیدی در این زمینه ارائه داد.

طبق این قوانین، کفش‌ها تنها زمانی مجوز می‌گیرند که برای همه ورزشکاران قابل دسترس باشند. همچنین حداکثر ضخامت کفی نباید بیش از ۴۰ میلی‌متر باشد و نباید بیش از یک صفحه کربنی داشته باشد. اگر کفشی از این محدودیت‌ها فراتر برود، زمان ثبت‌شده با آن به‌عنوان رکورد رسمی پذیرفته نخواهد شد.

با این حال، شرکت‌ها همچنان به دنبال کسب مزیت‌های رقابتی جدید هستند و به گفته ناوا هنوز مشخص نیست این فناوری تا کجا پیش خواهد رفت: «همین حالا هم به دنبال بهبود چند ویژگی کفش‌ها هستیم.»

او همچنین اشاره کرد که ساوه معتقد است می‌تواند حتی سریع‌تر بدود: «جذاب است که وارد قلمروهای ناشناخته شویم، چون نمی‌دانیم چه چیزی ممکن است کشف کنیم.»

آیا فقط کفش‌ها عامل موفقیت هستند؟

هم‌زمان با پیشرفت فن‌آوری کفش‌ها، علم ورزش هم در بیست سال گذشته پیشرفت سریعی داشته است.

امروزه بیش از هر زمان دیگری می‌دانیم چگونه از «دیوار انرژی» عبور کنیم و سطح گلیکوژن بدن را در طول ۴۲/۲ کیلومتر حفظ کنیم.

در مورد ساوه، تیمی از شرکت تغذیه ورزشی «مارتن» در ۱۲ ماه گذشته در شش سفر و مجموعا ۳۲ روز با او همکاری کردند.

این تیم که در زمینه هیدروژل تخصص دارد، به او کمک کرد تا بتواند در هر ساعت، بدون اینکه دچار مشکل شود، ۹۰ تا ۱۲۰ گرم کربوهیدرات مصرف کند. حفظ سطح گلیکوژن باعث می‌شود بدن به‌جای چربی، از کربوهیدرات به‌عنوان منبع اصلی انرژی استفاده کند.

تقریبا همیشه وقتی رکوردهای بزرگی ثبت می‌شود، برخی تردیدها هم مطرح می‌شود.

برای مثال، روث چپن‌گتیچ، برنده ماراتن شیکاگو در سال ۲۰۲۴ با رکورد جهانی ۲:۰۹:۵۶، در سال ۲۰۲۵ به‌ دلیل دوپینگ به مدت سه سال محروم شد.

در پی این اتفاق، ساوه و آدیداس از فدراسیون دوومیدانی خواستند تا آزمایش‌های ضد دوپینگ او افزایش یابد و به این ترتیب در سال ۲۰۲۵، آدیداس ۵۰ هزار دلار برای افزایش تست‌های دوپینگ ساوه پیش از ماراتن برلین پرداخت کرد.